Lexicon C - Thailex Reiswoordenboek

Latijn. Grote boom met pluchige wit-roze bloemen die boven op de takken groeien, wat de plant de bijnaam roze kwastbloem opleverde. Komt tevens voor als een kleine boom of plant. Oorspronkelijk afkomstig uit het noorden van Zuid-Amerika. De boom is het symbool van de Chulalongkorn Universiteit, omdat ...voor meer bestel onze CDrom...

Latijns-wetenschappelijke naam voor een kleine altijdgroene sierboom tot zes meter hoog met de bijnaam flessenborstel-boom. In het Thais phraeng lahng khuat.

Buurland van Thailand in het Oosten, ruwweg gelegen tussen Vietnam en Laos, en grenzend aan de Golf van Thailand. De officiële benaming is het Koninkrijk Cambodja en heeft als hoofdstad Phnom Penh. Het land beslaat een gebied van 181.040 km² en heeft een totale landsgrens van 2.572 km dat het deelt met Laos, Vietnam en Thailand. Haar kustlijn is 443 km lang en Phnum Aoral is met zo'n 1.810 meter het hoogste punt. Natuurlijke rijkdommen zijn hout, edelstenen, ijzererts, mangaan en fosfaten, en de munteenheid is de 'riel'. Het heeft een bevolking van iets meer dan 13 miljoen mensen, waarvan 90% Khmer zijn en de rest Vietnamees, Chinees en anderen. Met 95% is de meerderheid van de bevolking Theravada boeddhist. De officiële taal is het Khmer maar ook het Frans en Engels worden in de omgang gebruikt. Volgend op een vijf-jaren durende strijd, veroverden de troepen van de Communistische Khmer Rouge in 1975 de hoofdstad Phnom Penh en bevalen de evacuatie van alle steden. Meer dan één miljoen verdrongen mensen stierven door executie of veroorzaakte ontberingen. Een Vietnamese invasie in 1978 verdreef de Khmer Rouge naar het platteland en werd de aanzet tot gevechten die bijna 20 jaren zouden duren. UN-gesponsorde verkiezingen in 1993, alsook de snelle afname van de Khmer Rouge in het midden der negentiger jaren, hielpen om weer enige schijn van normaliteit te herstellen. Een coalitieregering, samengesteld na de nationale verkiezingen van 1998, brachten vernieuwde politieke stabiliteit en ...voor meer bestel onze CDrom...

De algemene term in Indonesië voor alle oude tempels, zowel van het hindoeïsme als het boeddhisme.

Benaming voor een notelaar met de Latijns-wetenschappelijke naam anacardium occidentale, alsook de naam voor haar vrucht. De vorm van de cashewnoot (fig.) gelijkt enigszins op die van de mango, wat in het Thais eveneens zichtbaar is in de naamgeving. Een cashewboom draagt haar noten aan het uiteinde van een eetbare 'vrucht', de zgn. cashew-appel, die qua vorm sterk gelijkt op de roosappel (fig.). Hoewel eetbaar wordt deze cashew-appel zelden geconsumeerd. De schil van cashewnoten bevat urushiol, een giftige stof die o.a. huidirritaties kan veroorzaken. Om dit te verwijderen dient men de noten nog voor het verdere produktieproces te schillen. Dit gebeurd stuk voor stuk met de hand, gebruik makend van een grote notenkraker (fig.), een traag, moeizaam en door het gif een enigszins gevaarlijk karwei, waardoor de prijs van cashewnoten relatief hoog is. Verder worden de gepelde noten gekookt, met hete lucht ...voor meer bestel onze CDrom...

Zetmeel gewonnen uit de verdikte wortel van de maniok. Ook tapioca. In het Thais paengman.

Cayennepeper of rode peper. Ook wel chilipeper en Spaanse peper genoemd. Het is een favoriete specerij gebruikt als ingrediënt bij menig Thais gerecht en Thaise curries worden gemaakt van chilipasta (fig.) gemengd met kokosmelk. In het Thais prik pon.

Aardewerk met een blauw-groene tot grijze glazuurlaag, genoemd naar L'Astrée, een herderspersonage uit het toneelstuk van Honoré d'Urfé uit 1610, die een lichtgroene mantel met grijs-groene lintjes droeg. De kleur is meestal groen en soms blauw, maar de tint kan variëren van licht tot donker en is afhankelijk van de klei, het glazuur, en de temperatuur in de oven. Modern celadon is fijner van afwerking (fig.), maar de naam wordt echter ook vaak misbruikt voor aardewerk met een chemische glazuurlaag waarbij koper of lood wordt gebruikt. Oorspronkelijk werd het in China vervaardigd, waar het groenwaren wordt genoemd, en later in andere landen, waaronder Thailand, waar het eerst bestond als een specialiteit van Sawankhalok, en in het begin van de 20ste eeuw, door de Shan uit Birma opnieuw werd geïntroduceerd. Daar het celadon-glazuur moeilijk te controleren is terwijl het tegen hogen temperatuur smelt, werd het vaak niet geheel tot onderaan de ...voor meer bestel onze CDrom...

1. Sanskriet. Een verzamelhal waar men samenkomst voor meditatie en onderwijs. Oorspronkelijk bevond zich hier een stoepa, of een grafheuvel met heilge relikwieën van de Boeddha, of voorwerpen door hem gebruikt. Een andere spelling voor chaitya, wat 'heiligdom' betekent. Het is de voorloper van de Thaise chedi.

2. Sanskriet. Een bepaalde stijl gebruikt bij de constructie van ramen en bogen zoals gevonden in oude tempelgrotten in India.

Thais-Chinees. 'Thee'. Naam van een struik waarvan de gedroogde bladeren geweekt worden in heet water om thee te maken. Thee kan gekweekt worden in vochtig, warm tot heet klimaat, en op een hoogte van 1.000-2.000 meter. In de heuvels en bergen van noordelijk Thailand is het klimaat voor theecultivatie (fig.) erg gunstig. In Chiang Rai heeft het gebied rond Doi Mae Salong (1.350 meter) vele theeplantages, alsook verwerkingsbedrijven en theewinkels. Bij Chinezen wordt steeds thee geschonken om gasten in huis te verwelkomen. Een kop wordt hierbij slechts voor zeven-tienden gevuld, waarbij men gelooft dat de overige dertig percent zal worden gevuld met vriedschap en genegenheid. Het Nederlandse woord 'thee' komt naar verluidt rechtstreeks uit de Hokian-taal, die wordt gesproken in het Chinese kanton Fugian. Vroege Nederlandse handelaars die thee naar Europa exporteerden noemden het derhalve eveneens thee. Doordat dit dezelfde uitspraak heeft als de letter 't' werd dit in het Engels vertaald naar 'tea' (t). In het Thais en het Chinees wordt thee 'cha' genoemd, een woord dat waarschijnlijk is afgeleid van het Centraal-Chinese woord 'sha', wat 'zoeken' of 'checken' betekent en verwijst naar vroegere tijden in het begin, toen men thee moest zoeken in de vrije natuur. Dit woord evolueerde tenslotte tot ...voor meer bestel onze CDrom...

Een jangwat (kaart) en haar gelijknamige hoofdstad in Oost-Thailand, 82 km ten oosten van Bangkok, gelegen aan de Bang Pakong-rivier die de stad in tweeën deelt. De voornaamste bezienswaardigheid is de Sothon Wararam Worawihaan-tempel (fig.) met het Sothon-boeddhabeeld, één van de heiligste beelden in het land, dat geassociëerd wordt met de beroemde Luang Po Sothon, een Phra saksit. Deze monnik voorspelde het exacte tijdstip van zijn eigen dood, waarop duizenden toeschouwers naar de tempel stroomden en hem zagen sterven, al zittend in de dhyani-meditatiehouding. De stad wordt ook Paet Riw genoemd. De streek is gekend ...voor meer bestel onze CDrom...

Thais. Puntvormige, versierde en gouden kroon zoals gedragen door Thaise monarchen en door de koninklijke personages in klassieke khon-voorstellingen.

Sanskriet-Pali-Thais. Het is één van de in totaal 550 incarnaties die elke ziel moet aannemen eer hij als boeddha kan worden geboren. Algemeen staat het voor de levensverhalen van de Boeddha. In de Thaise traditie zijn de laatste tien incarnaties van de Boeddha het belangrijkst en worden Totsachat genoemd. Zie ook jataka.

Thais. Algemene benaming voor een methode gebruikt om vruchten te conserveren in siroop, of voor de geconserveerde vruchten zelf, indien op deze manier bereid.

Naam van een jangwat (kaart) en haar gelijknamige provinciehoofdstad in Centraal-Thailand, 194 km ten noorden van Bangkok en met ongeveer 30.000 inwoners. De streek is gekend vanwege de Chao Phraya-dam, Thailand's eerste grote waterdam voltooid in 1957 (fig.). Geschiedkundig is Chainat gekend als de streek waar koning Taksin in 1776 de laatste Birmanen versloeg wat leidde tot de totale bevrijding van ...voor meer bestel onze CDrom...

Een van de oudste en historisch meest betekenisvolle nederzettingen in zuidelijk Thailand waar verschillende beeldhouwwerken uit de Srivijaya-periode (7de - 13de eeuw) werden gevonden, en waarvan er een aantal Mon en Indische invloeden vertonen. Als zeehaven speelde Chaiya een belangrijke rol in de handel tussen het Thai-Maleisische schiereiland, India en China. De ...voor meer bestel onze CDrom...

Thais. 'Veld van overwinning'. Naam van een grote provincie (kaart) in Isaan en van haar hoofdstad met ca. 25.000 inwoners, gelegen op 342 km noordoostelijk van Bangkok. De naam duidt op de rijkdom en vruchtbaarheid van de bodem. De provincie heeft 15 amphur en één king amphur.

1. Sanskriet-Thais. 'Schijf' of 'discus', één van de attributen van de hindoeïstische god Vishnoe. In de Ramakien wordt de chakra belichaamd door Phra Phrot.

2. Sanskriet. 'Wiel', als voorstelling van het boeddhistische 'Wiel der Wet', het symbool van het in gang zetten van de boeddhistische leer, toen de Boeddha zijn eerste preek gaf. Het is tevens symbool van de eeuwige cyclus van geboorte, dood en wedergeboorte, en het is één van de tekenen van een verlicht wezen.

3. Sanskriet. Het middelpunt van spirituele energie in het lichaam en symbool voor de zon.

Sanskriet. 'Universele monarch'. Indische koninklijke term, eveneens gebruikt voor de Boeddha als de spirituele heerser van het universum.

De dynastie die in Thailand heerst sinds 1782 en gesticht werd door generaal Chao Phya Chakri, die als koning de naam Phra Phoetta Yotfa Chulalok droeg, in het Westen gekend als koning Yot Fa. Tijdens het bewind van koning Phra Nang Klao, de derde koning in de dynastie, werd een nieuw systeem van koninklijke titels ingevoerd waarbij alle koningen de kroontitel Rama kregen. Zijn voorgangers werden postuum de titels Rama I en Rama II gegeven, terwijl hijzelf de titel Rama III voor zich nam. Alle volgende koningen van de dynastie hebben sindsdien geheerst met de kroontitel Rama, tot en met de huidige koning Rama IX. Volgens de hindoeïstische filosofie is Rama de zevende avatara van de machtige god Vishnoe, de beschermer van het universum, waarmee duidelijk een verband wordt gelegd naar de Thaise monarch als de beschermer van de natie. Zo is ook het Thaise koninklijk embleem de mythische vogel Garoeda, het legendarische rijdier van Vishnoe. Merk ook dat er negen avatara's ...voor meer bestel onze CDrom...

Het grootste van de paleisgebouwen van Phra Rachawang, het Koninklijk Paleis. Het werd ontworpen door de Britse architect John Chinitz en toont een combinatie van Thaise en Europese bouwstijlen. De centrale mondop-achtige pyramidale spits op het dak bevat de as van elk van de koningen van de Chakri-dynastie terwijl de spitsen aan weerszijden ervan de as bevatten van prinsen die ...voor meer bestel onze CDrom...

Thais. Een klein rond mandje gevlochten van bamboe strips met bovenaan een aantal strips om het mamdje toe te binden. Het wordt gebruikt om voedingswaren in bulk op de markten in te verkopen. Over het hele land vindt men deze mandjes, gevuld met kwartel- of kippeneieren, te koop aangeboden bij natuurlijke warmwaterbronnen, om zo makkelijk door bezoekers gekookt te kunnen.

2. Thais. Schoeisel in de vorm van gouden sandalen, die deel uitmaken van de Thaise koninklijke regalia of kakoettapan.

1. Sinds oudsher de bewoners van centraal en zuidelijk Vietnam, waarschijnlijk van Indonesische afkomst. Zij stichtten het geïndianiseerde rijk Champa en produceerden een unieke stijl van architectuur en beeldhouwkunst die bekend staat als Chamaanse kunst.

2. Kunststijl met een uniek genre van architectuur en beeldhouwwerk dat bestond tussen de 7de en 17de eeuw AD, en gemaakt werd door het Cham volk, de bewoners van het kust-rijk Champa.

'Chamadevi van Lopburi', heerseres van Lamphun en koningin van het Dvaravati-rijk in de 7de eeuw AD. Volgens de legende had ze een verschrikkelijke lijfgeur die reeds vanop verre afstand kon worden geroken. Ook Phra Nang Chamadevi.

Sanskriet. 'Jakstaart'. Een vliegenmepper of waaier gemaakt van het haar van een jakstaart. Een symbool van koningschap en het attribuut van verschillende goden uit het boeddhisme en hindoeïsme. In Thailand onderdeel van de Thaise koninklijke regalia of kakoettapan, één voorwerp van de padwaanlawichanie (fig.). In het Thais jamajurie.

cham ma liang (ชำมะเลียง)

Zie phoemriang.

Chamoenda

Sanskriet. De godin van dood en vernieling, één van de kwaadaardige eigenschappen van Devi, de gemalin van de hindoeïstische god Shiwa.

Champa is een oud, geïndianiseerd rijk in de kuststreek van centraal en zuidelijk Vietnam, dat bestond van de 2de tot de 15de eeuw AD en bewoond werd door de Cham. Het werd kortstondig geannexeerd en bestuurd door de Khmer tussen 1181 en 1220, en werd vervolgens geleidelijk geabsorbeerd door de Vietnamezen in de late 10de tot 17de eeuw AD. Er zijn belangrijke archeologische vindplaatsen van de Cham in de regio van het huidige Danang, in Vietnam.

champada (จำปาดะ)

Thais. Een fruitsoort van het geslacht artocarpus, vergelijkbaar met de kanoen en de broodvrucht. De boom draagt vrucht van mei tot november.

Laotiaans-Thais. De vroegere hoofdstad van de Cham in huidig zuidelijk Laos. Ook Cyambo.

Thais. Naam van één van de befaamde Siamese tweelingen geboren op 11 mei 1811 in Samut Songkhram en vergroeid aan zijn broer In. De betekenis van hun namen verwijst naar fruit: 'in' of 'loek in' betekent jong, nog groen fruit, terwijl 'chan' of 'loek chan' een term is die voor gerijpt fruit staat, gewoonlijk herkenbaar aan de gele kleur en zoete geur.

Sanskriet. De hindoeïstische maangod. Ontdekte samen met Surya, de god van de zon, bedrog door de demoon Rahu bij het uitdelen van de amrita. Zij meldden dit aan Vishnoe, die de demoon onmiddellijk in tweeën hakte met zijn discus. De amrita door Rahu ingenomen had echter reeds effect en beide delen leefden onafhankelijk voort. Omdat Rahu het verraad door de zon en de maan nooit heeft vergeten jaagt hij hen afwisselend achterna met open mond, en veroorzaakt ...voor meer bestel onze CDrom...

1. Thais. 'Waterolifant'. Een mythologisch dier met kenmerken van zowel een olifant als een vis.

Thais. 'Eerste Olifant'. De staatsolifant waarop eertijds de koningen reden tijdens officiële staatsplechtigheden.

1. Thais voor gibbon. In deze context wordt dit woord ook minachtend gebruikt voor vrouwen, daar de roep van de gibbon gelijkt op 'phua', het Thaise woord voor echtgenoot, klinkt een gibbon dus als een vrouw die haar echtgenoot roept.

1. Rajasap. 'Patriarch' of 'vader'. Thaise benaming voor de vader van een koning. Zijn volledige titel is Somdet Phra Borom Raja Chanok. Zie ook channanie.

2. Rajasap. Naam van de tweede incarnatie van de Boeddha in the Totsachat-verhalen, vóór zijn Verlichting toen hij nog een bodhisattva was.

Thais. 'Maanstad'. Naam van een jangwat (kaart) en haar hoofdstad, gelegen ten noorden van de Golf van Thailand in Oost-Thailand, 245 km ten zuidoosten van Bangkok en met een bevolking van ongeveer 40.000. De stad is net als Trat gekend vanwege de nabije mijnbouw van halfedelstenen en de handel in saffieren en robijnen. Het is tevens de plaats waar generaal Taksin een leger op de been bracht om de Birmaanse veroveraars uit Ayutthaya te verjagen nadat zij in 1767 de stad volledig verwoestten en de definitieve val ervan veroorzaakten. Deze gebeurtenis is in de stad herdacht door een monument in het Koning Taksin Park (fig.). De ...voor meer bestel onze CDrom...

1. Thais. Een titel die grootheid beduidt gebruikt voor monarchen, prinsen, vorsten, potentaten en heersers in Thailand en Laos, zoals in Chaochai (prins), Chaoying (prinses) en Chao Phya (edelman van de hoogste rang).

2. Thais voornaamwoord in de tweede persoon, tegenwoordig enkel gebruikt om een ondergeschikte aan te spreken. In verouderd of poëtisch gebruik is het gelijk aan het Engelse 'thou' of 'thee', voornamelijk om iemands vrouw aan te spreken.

3. Thais voornaamwoord in de derde persoon in verouderd of poëtisch gebruik, voornamelijk wanneer men verwijst naar een vrouw en gelijk aan 'zij' of 'haar'.

4. Een beleefdheidsterm gebruikt door vrouwen in Noord-Thailand om gelijken aan te spreken. Het is een beleefdheidswoord gelijk aan het Centraal-Thaise woord 'kha' dat gebruikt wordt door vrouwen en 'khrab' dat gebruikt wordt door mannen ter instemming, ofwel bij een zin wordt gevoegd om zijn goede manieren te tonen.

Thais. 'Heer van het Leven'. Titel die eertijds aan een soeverein vorst werd gegeven, vnl. tijdens de Ayutthaya-periode tot aan het begin van de Rattanakosin-periode.

Thais. Huismeester, benaming voor de priester die de leiding heeft over de monniken in een tempelgebouw of een deel van een klooster.

Chao Le (ชาวเล)

Thaise term voor de voorheen nomadische zeezigeuners, die een lange geschiedenis in Zuid-Thailand hebben en waarvan aangenomen wordt dat ze de eerste kolonisten op Koh Lanta waren, alsook op andere eilanden in de Andamese Zee. Etnisch zijn ze onderscheiden van de zuidelijke Thais en ze hebben hun eigen taal en gewoonten. De Zeezigeuners onderhouden hun families door middel van de visserij, die sinds oudsher de pijler van hun bestaan vormt. Structurele veranderingen in de moderne wereld en verlies van visgronden door de algemene vooruitgang maakten hun levenswijze echter steeds moeilijker en vormen een bedreiging voor hun unieke cultuur. Tijdens volle maan in de 6de en 11de maanmaand voeren de zeezigeuners een plechtigheid uit waarbij om voorspoed en geluk in het komende seizoen wordt gevraagd. Ze bouwen dan een twee meter lange houten boot die ze vullen met ...voor meer bestel onze CDrom...

1. Thaise edelman van de hoogste rang, een in onbruik geraakte titel verleend door de vroegere koningen. Ook Chao Phya, Chao Phaya en Chao Phraya getranscribeerd.

2. Thais. Naam van de belangrijkste rivier in Thailand die door Bangkok stroomt en die gevormd wordt door de samenloop van vier rivieren nabij de stad Nakhon Sawan, nl. de Ping, Wang, Yom en Nan, en eindigt in de Golf van Thailand nabij Samut Prakan, dat eveneens gekend is onder de naam Meuang Pahk Nahm, de stad aan het estuarium (fig.). Ook Chao Phya, Chao Phaya en Chao Phraya getranscribeerd.

Charles Van den Born

Belgisch piloot die in januari 1911 de luchtvaart naar Thailand bracht door met zijn vliegtuig de Farman de eerste vlucht boven het koninkrijk uit te voeren.

Sanskriet. Een parasol met meerdere lagen die boven een geëerde figuur wordt gehouden, gewoonlijk als symbool van koninklijke bloede of als eerbetoon. Het kroont soms de mast van een stoepa of chedi (fig.), en is vnl. in Noord-Thailand vaak geplaatst op het dak van sommige tempelgebouwen, meestal in het midden (fig.). In het Thais chat. Zie ook noppapadon.

Thais. 'Vier-cirkel'. Naam van een district in noordelijk Bangkok, waar een park en een populaire weekend-markt met dezelfde naam gevestigd zijn. Beiden liggen tussenin de oude en nieuwe Mo Chit busterminals. Het park werd aangelegd op een stuk grond dat door de Thaise Staatsspoorwegen aan koning Bhumipon werd geschonken, ter gelegenheid van zijn vierde levenscyclus of 48ste verjaardag, op 5 december 1975. Op 8 januari 1976 gaf de koning deze plaats de naam Chatuchak Park en het park werd officieel geopend op 4 december 1980. Onder de bezienswaardigheden zijn er bloemen- en kruidenplanten, verschillende soorten palmbomen, een voor meerdere doeleinden geschikt plein en het zes-landen ASEAN-beeldhouwwerk. Er is tevens een gezondheidspark dat aangelegd werd ter ere van prinses Maha Chakri Sirindhorn voor haar derde levenscyclus of 36ste verjaardag. Het park wordt tevens gebruikt als een plaats waar openbare evenementen worden georganiseerd door de ...voor meer bestel onze CDrom...

Thais. Een belvormig monument opgericht om een heilig beeld of een object van een prominente persoon te bewaren, zoals de as van belangrijke overleden monniken en koningen, of relikwieën van de Boeddha. In Thailand wordt het gewoonlijk phra chedi genoemd en dient voornamelijk als relikwieënschrijn. De belvormige chedi is een kopie vande Indische stoepa of cetiya, in Birma gekend als een zedi of pagode, in Vietnam als chua, in Tibet als chorten, en in Sri Lanka dagoba genoemd. De typische belvorm (fig.) ontwikkelde zich waarschijnlijk uit de chattra (fig.), de parasol in meerdere lagen die voor staatshoofden wordt uitgedragen als symbool van hun waardigheid en die vaak ook boven sommige boeddhabeelden te zien is. Mogelijk werd aanvankelijk een chattra op de grafheuvel van een overleden vorst geplaatst en is men later op het idee gekomen om dit nogal fragiele mausoleum door ...voor meer bestel onze CDrom...

Chinese naam voor een staat in huidig Cambodja die bestond tussen de 6de en 8ste eeuw AD.

Naam van een jangwat (kaart) en van haar hoofdstad (fig.), gelegen in Noord-Thailand aan de oevers van de Ping-rivier, op 745 km noordelijk van Bangkok en op een hoogte van zo'n 310 meter boven de zeespiegel. De oude benaming is Nopburi Sri Nakhon Phing. De stad heeft een bevolking van ongeveer 168.000 inwoners. De provincie beslaat een gebied van 20.107 km² en heeft 22 amphur en twee king amphur. Onder de bezienswaardigheden bevindt zich Doi Inthanon en de bekende boeddhistische tempel Wat Doi Suthep (fig.). De provincie telt verscheidene bergvolkeren en grenst aan Birma in het Noorden, Chiang Rai in het Noordoosten, Lamphun en Lampang in het Oosten, Tak in het Zuiden en