มกร

ดูมกระ

มกระ (मकर)

ภาษาสันสกฤต ชื่อสัตว์ที่อยู่ในน้ำของเรื่องนิทานคล้ายมังกร เป็นเครื่องหมายแห่ง 'น้ำ' และ 'อุดมสมบูรณ์' ในเชิงสถาปัตยกรรม โดยเฉพาะในตึกเขมร มักจะพบเป็นทับหลังเหนือประตูทางเข้า บางทีรวมกันกับกาลา ที่ประเทศไทยมักจะพบเป็นราวบันไดของโบสถ์หรือตึกอื่นที่วัด โดยปกติจะแสดงมีนาค (รูป) หรือสัตว์อื่นโผล่ออกมาจากปาก (รูป) ที่ประเทศอินเดียมกระจะมีลำตัวและหางเหมือนปลา แต่ที่เอเชียอาคเนย์มันมีลำตัวเหมือนสัตว์เลื้อยคลานเป็นธรรมเนียม แม้ว่าที่เกาะชวามกระมีหัวจระเข้กับขากรรไกรยาวและงวงเหมือนช้าง และก็ที่จำปามีหัวสิงโตกับงาและงวงเหมือนช้าง หรือมีหัวสัตว์จำพวกกวางชนิดแอนทิโลพ (antelope) ด้วยเขาหน้าเป็นเกลียว นอกจากนั้นยังเป็นเครื่องหมายแห่งพระกามา และเป็นยานของพระแม่คงคาและพระวรุณ ภาษาภาคเหนือเรียกมอม เป็นพาหนะของเทพปัชชุนนะ เทพเจ้าแห่งเมฆฝน บางทีสะกดมกร

มกุฎ

รัดเกล้าที่มีรูปเหมือนชฎา เรียกอีกมงกุฎ

มกุฎราชกุมาร

อิสริยศที่กษัตริย์พระราชทานแก่ผู้ที่จะสืบราชสันติวงศ์ต่อไป เรียกอีกองค์รัชทายาท

มคธ (मगध)

๑. ชื่ออาณาจักรในอินเดียสมัยโบราณ รัฐบิหาร (Bihar) ของปัจจุบัน ภาษาอังกฤษและภาษาสันสกฤตเรียกมคาธะ (Magadha)

๒. ภาษาในกลุ่มภาษาปรากฤตซึ่งคล้ายภาษาบาลี ภาษาอังกฤษและภาษาสันสกฤตเรียกมคาธิ

มคาธิ (मागधी)

ภาษามคธจากอาณาจักรมคธของสมัยโบราณก่อน

ม้ง

ชาวเขา (รูป) อยู่ภาคเหนือ (รูป) น่าจะมีต้นกำเนิดจากไม่ทิเบตก็มองโกเลีย ภาษาม้งตระกูลจีน-ทิเบต อยู่ในกลุ่มย่อยภาษาแม้ว-เย้า-ปาเตง ซึ่งมีภาษาถิ่นที่หลากหลาย อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานในประเทศไทยโดยผ่านทางประเทศลาวเป็นเวลากว่าศตวรรษคริสต์มาแล้ว  ปัจจุบันมีม้งประมาณ ๙๐,๐๐๐ คน ได้แก่ ม้งน้ำเงิน ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ทางทิศตะวันออก และม้งดูวหรือม้งขาว ส่วนมากอาศัยอยู่ทางทิศตะวันออกของภาคเหนือ เรียกอีกอย่างว่า แม้ว อ่านต่อ

ม้งขาว

ชื่อกลุ่มย่อยของชาวเขาม้ง อ่านต่อ

ม้งเขียว

ชื่อกลุ่มย่อยของชาวเขาม้ง อ่านต่อ

มงกุฎ

๑. ชื่อโอรสของพระรามและนางสีดา เกิดในป่า ต่อมาสู้กับพระราม ไม่สำนึกเป็นบิดาจนกระทั่งเรียนรู้ อาวุธของพวกเขาไม่สามารถทำอันตรายหรือบาดเจ็บกันได้ เมื่อเวลาใดเวลาหนึ่งทุกคนกิดว่า พระมงกุฎสาบศูนย์ มีฤาษีตนหนึ่งที่เนรมิตรูปลอกมาแทน ซึ่งตั้งชื่อพระลบ

๒. รัดเกล้าที่มีรูปเหมือนชฎา เรียกอีกมกุฎ

๓. ชื่อในทางสถาปัตยกรรม หมายถึง ยอดแหลมของตึก เป็นเครื่องประดับบนยอดตึก เช่น พระเจดีย์ หอสูง ยอดกลม ฯลฯ นอกจากนันยังเป็นชื่อของเครื่องประดับบนฝาครอบภาชนะต่างๆ ภาษาอังกฤษเรียกฟิเนียล์ (finial)

มงกุฎเกล้า

ชื่อพระบรมมหากษัตร์องค์ที่หกแห่งราชวงศ์จักรี ดูต่อพระรามที่ ๖ (รูป)

มงกุฎราชกุมาร

อิสริยศที่กษัตริย์พระราชทานแก่ผู้ที่จะสืบราชสันติวงศ์ต่อไป เรียกอีกองค์รัชทายาท

มงคล

๑. ชื่อด้ายสีขาว ใช้ในพิธีสมรส สวมศีรษะเจ้าสาวและเจ้าบ่าว และเชื่อมโยงโดยสายสิญจน์เป็นสิริมงคล จะจับด้วยโดยผู้เป็นพยาน เป็นเครื่องหมายแห่งการแต่งงานอันเป็นมงคล แสดงการรวมกันทางภรรยาและสามี เรียกอีกมงคลสมรส

๒. ชื่อด้ายที่ทำเป็นวงสำหรับสวมศีรษะเพื่อเป็นสิริมงคล เป็นเครื่องรางแบบผ้าคาดศีรษะโฉมบ่วง ซึ่งนักมวยไทยสวมขณะเต้นรำรำมวย (รูป) ก่อนการแข่งขันเพื่อป้องกัน ในอดีตนักมวยสวมตลอดเวลาในระหว่างการแข่งขัน แต่ปัจจุบันมันไม่บังคับใช้แล้ว การสวมมงคลเป็นประเพณีที่ทำสืบต่อกันมาตั้งแต่อดีต ก่อนออกรบทหารใช้ผ้าคาดผูกศีรษะเพื่อเป็นเครื่องป้องกันอันตราย

มงคลสูตร

ชื่อด้ายสีขาวที่รู้จักกันด้วยในนามสายสิญจน์ มักจะเห็นเริ่มออกจากหม้อน้ำมนต์ศักดิ์สิทธิ์ และไปถึงพระประธาน ณ โบสถ์หรือวัด เป็นประเพณี บางที่จะมีพระสงฆ์จับสายสิญจน์เวลาสวดมนตร์

มณฑป

ชื่อเรือนรูปสี่เหลี่ยม หลังคาเป็นยอดรูปกรวยเหลี่ยม บางทีใช้ว่า บรรจุสิ่งที่เคารพนับถือของศาสนา เช่น manuscripts หรือใช้เป็นเรือนหน้าทางข้าของสถานที่อันพึงเคารพ เช่น ปราสาท วัด ฯลฯ มาจากคำภาษาสันสกฤตว่า มัณฑาปะ/มันดาปะ (mandapa)

มณฑล (मण्डल)

สัญลักษณ์แสดงจักรวาลของศาสนาพุทธและอิสลาม เป็นแผนผังยุ่งยากและลึกลับซึ่งใช้เข้าฌานในพุทธศาสนาลัทธิวาชระยานะ ตามปกติมีหนึ่งหรือหลายวงกลม (รูป) ซึ่งแบ่งเป็นส่วนรูปแบบเรขาคณิตและมีพระพุทธรูป รูปเทวดาและปราสาทพระเทพบิดรของพวกเขา ภาษาสันสกฤตเรียกมันดาลา (mandala)

มณฑัป (मण्डप)

ดูมณฑป

มณโฑ

ชื่อภาษาสันสกฤตที่แปลว่า 'กบ' เป็นชื่อพระมเหสีของทศกัณฐ์ที่มีชาติกำเนิดเดิมเป็นกบ อาศัยอยู่ใกล้อาศรมของพระฤาษี ๔ ตน พระฤาษีมักจะให้ทานน้ำนมนางกบอยู่เสมอ วันหนึ่งนางกบเห็นนางนาคมาคายพิษใส่อ่างน้ำนมเพื่อฆ่าพระฤาษีทั้ง ๔ นางจึงสละชีวิตกระโดดลงไปกินนมในอ่างจนตาย พระฤาษีได้ชุบชีวิตนางให้ฟื้นขึ้นเพื่อถามเรื่องราว เมื่อทราบความจริงแล้ว จึงชุบนางกบให้เป็นมนุษย์ มีความสวยงามมาก แล้วนำนางไปถวายพระอุมาบนสวรรค์ ต่อมาพระอิศวรประทานนางมณโฑให้แก่ทศกัณฐ์ เป็นรางวัลตอบแทนที่ยกเขาไกรลาศให้ตั้งตรงเหมือนเดิมได้ แต่ถูกพาลีชิงนางไประหว่างทาง นางต้องเป็นภรรยาของพาลีจนตั้งครรภ์ พระฤาษีอังคตจึงสั่งให้คืนนางให้แก่ทศกัณฐ์ โดยผ่าท้องนำทารกไปฝากไว้ในท้องแพะ ต่อมาจึงเกิดมาเป็นองคต โอรสนางมณโฑกับพาลี อ่านต่อ

มดแดง

ชื่อมดชนิดหนึ่ง ลำตัวสีแดง ชนิดนี้อาศัยอยู่มากมายในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมทั้งประเทศไทย มดแดงสร้างรังด้วยใบไม้ โดยการประสานใบไม้หลายๆ ใบ ด้วยเส้นใยที่ผลิตจากตัวหนอน (รูป) ให้เป็นก้อนกลม หรือประสานใบไม้ใบเดียวขนาดใหญ่ที่จะพับ มดงานจะดึงใบไม้มายึดติดก้นใช้ขาและปากแบบกัดกินของมัน และประสานใบไม้โดยใช้เส้นใยพิเศษที่ผลิตจากท้องของตัวหนอน เส้นใยมีลักษณะสีขาวและเมื่อแห้งแล้วอ่อนนุ่มและเหนียวคล้ายสำลี มดแดงชอบสร้างรังบนต้นไม้ ตัวหนอนของมดแดงเรียกไข่มดแดง (รูป) และสามารถรับประทานได้ ชื่อวิทยาศาสตร์ภาษาละตินว่า อืโซฝิลละ (oecophylla)

มทุรา

๑. ชื่อเมืองที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำยามุนะ (Yamuna) ที่ประเทศอินเดีย เป็นเมืองหนึ่งในบรรดาหลายที่ ซึ่งเคารพสักการะมากในศาสนาฮินดู สมัย ๖๐๐ ปีก่อนคริสตศักราช เมืองนี้มีความสัมพันธ์กับประสูติของพระกฤษณะและการกระทำที่กล้าหาญของพระองค์ นอกจากนั้นเมืองมทุรายังเกี่ยวข้องราชวงศ์หลายตระกูล ประกอบด้วยราชวงศ์คุปตะ ในพุทธศักราชที่ ๑๒ เมืองมทุรามาเป็นจุดศูนย์กลางในทางพระพุทธศาสนา ในทางการค้าและในทางวัฒนธรรม แต่ พ.ศ. ๑๕๖๐ เมืองมทุราถูกปล้นและวัดของพระพุทธศาสนาได้ถูกทำลาย

๒. ชื่อแบบศิลปะจากเมืองมทุรา

มนต์

ดูมนตร์

มนตร์

ชื่อคำศักดิ์สิทธิ์หรือคำสำหรับสวด เมื่อใช้ในทางศาสนาฮินดูเป็นคำศักดิ์สิทธิ์ทางไสยศาสตร์ ทางศาสนาพราหมณ์ใช้สวดเสกเป่า เป็นเครื่องหมายแสดงเสียงอ่านที่บำรุงกำลังและปลุกเทวดาที่บูชา เสียงจึงสำคัญกว่าความหมาย ภาษาสันสกฤตเรียกมันตระ (mantra) ภาษาไทยสะกดอีกมนต์ ดูต่อโอม

มเนกี-เนโก (招き猫, maneki-neko)

ภาษาญี่ปุ่นของแมวกวัก (รูป)

มโนห์รา

๑. ละครรำและชวนหัว เป็นการแสดงท้องถิ่นแบบหนึ่งของไทย ที่มีความเป็นอยู่ตั้งนานแล้ว เรื่องราวคล้ายคลึงกันกับรามเกียรติ์ เล่าถึงเหตุการณ์ของพระสุธน เป็นเจ้าชายและละครตัวสำคัญในเรื่อง เริ่มเดินทางไปหานางมโนห์รา กินรีที่ถูกลักพา และปล่อยให้เป็นอิสระ การแสดงม้กจะประกอบด้วยคำอธิบายที่ตลกขบขัน เป็นที่นิยมของประชาชนโดยเฉพาะอย่างยิ่งที่ภาคใต้ มโนหรา โนห์รา มโนรามโนราห์

๒. ชื่อบุตรีของเจ้าแห่งกินนร ซึ่งในขั้นสุดท้ายสมรสกับพระสุธน

มรกต

แก้วมีค่าสีเขียวใบไม้ถึงสีเขียวแก่ ดูต่อพระแก้วมรกต

มรรค

ภาษาบาลี 'ทาง' ชื่อแห่งอริยสัจที่ ๔ คือ มรรคสัจ เรียกอีกมรรคา

มรรคมีองค์ ๘

สัจวาจาที่หลังที่สุดของอริยสัจ ๔ ในธรรมซึ่งกล่าวโดยสรุปแปดข้อหรือมรรคที่เราต้องตามเพื่อตัดวัฎสงสารและเช่นนั้นสำเร็จพระบรมโพธิญาณหรือนิพพาน แปดข้อนี้เรียกมรรคมีองค์แปดและคือว่า ความเข้าใจที่ถูกต้อง ความคิดที่ถูกต้อง คำพูดที่ถูกต้อง พฤติการณ์ที่ถูกต้อง การทำมาหากินที่ถูกต้อง ความมานะที่ถูกต้อง ตั้งใจที่ถูกต้องและ สมาธิที่ถูกต้อง ในการพรรณนารูปร่างลักษณะมักได้แสดงโดยธรรมจักร มีชื่ออีกว่า หนทาง ๘ ภาษาอังกฤษเรียกเอทโฟลดพาธ (Eightfold Path)

มรรคนายก

หัวหน้าสัปปุรุษที่ดูแลรักษาผลประโยชน์ของวัด มีวัดละหนึ่งคน เป็นคฤหัสถ์ซึ่งพวกสัปปุรุษพากันยกย่องขึ้นเอง บางทีเรียกมรรคทายกหรือมัคนายก

มริติ (मृति)

ภาษาสันสกฤต 'มรณกรรม' ชื่อมาร เทพเจ้าแห่งปรารถนาและมรณกรรม ได้มาจากรากคำนี้ คือว่า มรี ดูต่ออมฤต

มฤค

กวางตัวผู้ กวางตัวเมียใช้มฤคี

มฤคทายวัน (मृगदाव)

ภาษาสันสกฤต 'สวนมฤค' ชื่อที่ที่พระพุทธเจ้าแสดงปฐมเทศนาธรรมจักร ในภาษาสันสกฤตเรียกมรีกาดาวะ (Mrigadava)

มฤคี

กวางตัวเมีย กวางตัวผู้ใช้มฤค

มวยไทย

การชกกันแบบไทย ที่ยอมให้ใช้หมัด ศอกเข่าและเท้า ทั้งหมดการเล่นจะมี ๕ รอบ รอบละ ๓ นาที และในระหว่างทุกรอบจะมีเวลาพัก ๒ นาที ก่อนยกหนึ่งนักมวยจะรำมวย (รูป) ขณะรำจะสวมมงคลบนศีรษะและผ้าประเจียดที่ต้นแขน โดยปกติการแข่งขันทางการจะมีดนตรีที่เล่นเสียงดังขึ้นโดยลำดับ กางเกงขาสั้นควรจะมีสีแดงหรือสีฟ้าเพื่อแสดงให้เห็นฝ่ายของนักมวย มวยไทยมาจากมวยแบบเก่าแก่ชนิดหนึ่ง ซึ่งเรียกมวยโบราณ ภาษาอังกฤษเรียกไทยบอคซิง (Thai boxing) หรือ คิคบอคซิง (kickboxing)

มหันตยศ

ชื่อฝาแฝดคนหนึ่ง พี่น้องกับอนันตยศและบุตรของนางพญาจามเทวีแห่งลพบุรี ผู้ปกครองอาณาจักรทวารวดีในสมัยพุทธศตวรรษที่ ๑๒

มหา (महा)

๑. ภาษาสันสกฤต-บาลี-ไทย 'ยิ่ง' 'ใหญ่' หรือ 'ยิ่งใหญ่' สมณศักดิ์นำหน้าชื่อ สิ่งและสถานที่สำคัญ

๒. ผู้ที่สอบได้เปรียญตั้งแต่ ๓ ประโยคขึ้นไป รวมทั้งหมดจะมี ๙ ประโยค เมื่อสอบต้องเป็นพระสงฆ์ แม้ว่า เป็นศักดิ์ประจำซึ่งจะเก็บไว้หลังจากปลดออกจากตำแหน่งทางศาสนาแล้ว

มหากัสสป

ชื่อพระสงฆ์ซึ่งสืบตำแหน่งพระพุทธเจ้า มาเป็นพระสังฆราชแทนพระองค์ เมื่อมหาปรินิพพานแล้ว ในจิตรกรรมฝาผนังมักจะแสดงเป็นผู้เฒ่าที่มาด้วยกับภิกษุอายุเยาว์ชื่ออนนท์ ที่เป็นหลานชายและภิกษุอุปัฎฐากพระพุทธเจ้า

มหากาลา (महाकला)

ภาษาสันสกฤต อุปมาเป็นบุคคลแห่งกาลาในร่างสยดสยอง มีความสัมพันธ์กับลักษณะอย่างการทำลายของพระศิวะ ตามตำราพุทธศาสนาลัทธิตันตระของพุทธศตวรรษที่ ๑๕ มหากาลาเคยเป็นสาวกชองพระศิวะแต่ทีหลังมาเป็นเทวดาผู้อุปถัมภ์ของพระองค์ และหนึ่งในบรรดาเทวดา ๘  องค์ที่ป้องกันธรรม เทวดาเหมือนมหากาลาแต่อย่างผู้หญิงเรียกว่า มหากาลิ ดูต่อกาลิ

มหากาลิ (महाकाली)

ภาษาสันสกฤต ตอนร่างสยดสยองของนางบารพตี มักจะแสดงมีหลายแขน หลายศีรษะที่แลบลิ้น ประดับสะเอวด้วยแขนที่ถูกตัดและใส่สร้อยศีรษะที่โดนตัด บางครั้งแสดงปราบพระศิวะ ดูต่อกาลิ

มหาชมพู

ชื่อขุนกระบี่ในเรื่องรามเกียรติ์ กายสีขาบ เป็นท้าวครองเมืองชมพู มเหสีเป็นนางในทวีปอุดรชื่อแก้วอุดร ไม่มีบุตร ธิดา พระอิศวรจึงประทานวานรลูกพระกาฬชื่อนิลพัทธ์

มหาชัย

๑. ชื่ออีกชื่อของสมุทรสาคร

๒. ชื่อคลองที่จังหวัดสมุทรสงคราม ซึ่งต่อกรุงเทพฯ และผ่านจังหวัดสมุทรสาคร ที่ซึ่งคลองข้ามแม่น้ำท่าจีน

มหาชาติ

เทศน์เรื่องเวสสันดรชาดก เทศน์เรื่องนี้ประกอบด้วยหลายแหล่

มหาท (महत्)

ภาษาสันสกฤต มหาเชาวน์ที่กำเนิดเมื่อพระผู้เป็นเจ้าเนรมิตโลก คำมหาทเกี่ยวกับมานัส (manas) ซึ่งสามารถแปลได้ว่า 'ความคิด' 'จริต' หรือ 'ปัญญา' บางทีสะกดมหาต

มหาทมะ (महात्मा)

ภาษาสันสกฤต 'มหาวิญญาณ' คำนำหน้าชื่อโดยเกียรติยศ เรียกนักปราชญ์และครูผู้สอนศาสนาในศาสนาฮินดู บางทีสะกดมหาตมะ ดูต่อมหาท

มหาธรรมราชาลิไท

ชื่อพ่อขุนสมัยสุโขทัย พุทธศตวรรษที่ ๑๙ ได้โปรดเกล้าฯ ให้ทรงหล่อพระพุทธชินราช (รูป) ซึ่งประดิษฐาน ณ วัดพระศรีรัตนามหาธาตุที่พิษณุโลก นอกจากเป็นกษัตริย์พระองค์นี้ยังทรงเป็นผู้สอนวิชาว่าด้วยจักรวาลของพระพุทธศาสนา ชื่อบางที่สะกดมหาธรรมราชาลิไทย

มหาธาตุ

ชื่ออัฐิของพระพุทธเจ้า หรือที่บรรจุอัฐิของพระพุทธเจ้า เช่น เจดีย์ เป็นสถานที่สำหรับการเคารพสักการะ

มหาบุรุษ (महापुरुष)

ผู้ยิ่งใหญ่ที่ดลบันดาลจะเป็นผู้นำสำคัญในโลกหรือพระพุทธเจ้า จะแสดงลักษณะสำคัญ ๓๒ ประการราวกับพรรณนารูปร่างลักษณะของวรรณคดีของพระพุทธศาสนา ที่แสดงลักษณะ ซึ่งสามารถทำนายได้ใครจะเป็นพระพุทธเจ้า ภาษาสันสกฤตมหาปุรุชะ (mahapurusha)

มหาปชาบดี (महाप्रजापति)

ภาษาสันสกฤต 'มหาผู้อารักขาสัตว์' ชื่อน้องสาวของพระนางมหามายา  วึ่งมาเป็นผู้คอยเลี้ยงดูแลพระสิทธารถ เมื่อมารดาของพระองค์ทรงสิ้นพระชนม์ ๗ วัน หลังจากประสูติ ต่อมาพระนางมหาปชาบดีวิวาห์พระเจ้าสุทโธทนะ บิดาของพระสิทธารถ รู้จักกันด้วยในชื่อกอทะมิ

มหาปรินิพพาน (महापरिनिब्बाण)

ภาษาบาลี-ไทย การดับสนิทโดยไม่เหลือและการผ่านเด็ดขาดของพระพุทธเจ้าไปถึงนิพพาน ซึ่งตามมรณภาพของพระองค์ เป็นการดับรอบเกิด แก่ เจ็บ ตายและเกิดใหม่ พระพุทธเจ้าปรินิพพาน พ.ศ. ๖๐ ที่เมืองกุสินาคาระ หลังจากเรียกชุมนุมสาวกทั้งหมดมาฟังคำสั่งสอนสุดท้ายของพระองค์ ดูต่อปรินิพพาน

มหาพลิ (महाबलि)

ชื่อของกษัตริย์ ซึ่งมาเป็นผู้มีอำนาจมากจนกระทั่งพอที่จะมีอำนาจเหนือตรีโลก แต่ในขั้นสุดท้ายพระวิษณุลงมาเกิดในเมืองมนุษย์เป็นอวตารในร่างกายคนแคระ (วามานะ) และปราบมหาพลิ

มหาภารต (महाभारत)

ชื่อบทพระพันธ์เรื่องใหญ่ แต่งเป็นกาพย์ เป็นเรื่องความกล้าหาญของประเทศอินเดีย ซึ่งได้เขียนประมาณ ศตวรรษที่ ๔  ก่อน ค.ศ. เป็นรายงานเหตุการณ์จากสมัยเวท ประกอบด้วยหนังสือ ๑๘ เล่ม และ ๑๑๐,๐๐๐ โคลงบทละสองบรรทัดที่เกี่ยวกับการยุทธที่ทุ่งกุรุเกษตร มหารบขของภารตในระหว่างชาวกอราวัส์และชาวปันดาวะ สองสกุลที่เป็นญาติกันในราชวงศ์อินเดีย เทพเจ้าฮินดูพระกฤษณะปรากฏออกมาเป็นตัวสำคัญองค์หนึ่งในกาพย์มหาภารตนี้ ในเรื่องนี้เผยพระกฤษณะคัมภีร์ภาขาวดคีตา บางทีสะกดมหาภารตะ

มหามัณฑาปะ (महामण्डप)

ภาษาสันสกฤต ประตูใหญ่ที่มีหลังคาคลุมหน้าอุโบสถหรือห้องโถงด้วยเสาในวัด สร้างหน้าห้องตั้งที่บูชาประธาน ดูต่อมัณฑาปะ

มหามายา (महामा‍या)

ภาษาสันสกฤต ชื่อมเหสีของพระเจ้าสุทโธทนะและมารดาของพระสิทธารถ ซึ่งต่อมาเป็นพระพุทธเจ้า ในพุทธศาสนาวาชระยานะพระนางมหามายาเทพธิดาที่ป้องกัน

มหายาน (महायान)

ภาษาสันสกฤต ชื่อนิกายของพระพุทธศาสนา ซึ่งเชื่อถือศรัทธาและไว้ใจในเหล่าพระโพธิสัตว์หลายองค์ต่างๆ เพื่อการช่วยเหลือวิญญาณให้พ้นจากอบายมุขและให้นิพพาน จึงจะจบการเวียนเกิด แก่ เจ็บ ตายและเกิดใหม่ และสามารถบรรลุโพธิญาณได้มาเป็นพระพุทธ นิกายมหายานเผยแพร่จากประเทศอินเดียภาคเหนือไปทางทวีปเอเชียส่วนเหนือตั้งแต่พุทธศักราชที่ ๗ ส่วนใหญ่นับถือในประเทศต่าง ของเอเชียส่วนเหนือ เช่น ประเทศทิเบต ประเทศเนปาล ประเทศจีน ประเทศมองโกเลีย ประเทศเกาหลีและประเทศญี่ปุ่น นอกจากนั้นยังนับถือนิกายมหายานบางที่ของประเทศเวียดนาม และครั้งหนึ่งเคยนับถือที่ประเทศมาเลเซีย ประเทศอินโดนีเซีย ประเทศพม่า ประเทศไทยและประเทศกัมพูชาสักครู่ แต่สามประเทศอันหลังนี้ในปัจจุบันนับถือพระพุทธศาสนานิกายเถรวาท ซึ่งรู้จักกันด้วยในนามพระพุทธศาสนานิกายหินยาน เป็นลัทธิอีกข้างหนึ่งของพระพุทธศาสนาที่สำคัญ เรียกอีกชื่อว่า อาจารยิยวาท และอุตรนิกาย

มหาโยคี (महायोगी)

ภาษาไทย-สันสกฤต 'โยคีที่เป็นผู้ยิ่งใหญ่' ชื่อของพระศิวะ

มหาราจะ (महाराज)

ภาษาสันสกฤต กษัตริย์ผู้มีอำนาจแผ่ไปไกล ในภาษาไทยเรียกมหาราช

มหาราช

สร้อยพระนามเจ้าแผ่นดินผู้ยิ่งใหญ่ มักจะใช้เป็นคำหรือชื่อต่อท้ายกับพระมหากษัตริย์พระองค์ที่สำคัญและเป็นใหญ่ในสิ่งหนึ่งสิ่งใดมาก

มหารานิ (महारानी)

ภาษาสันสกฤต 'มหาราชินี' ภรรยาของมหาราจะ

มหาริฌี (महर्षि)

ภาษาสันสกฤต บรรดาศักดิ์โดยเกียรติยศ ฤาษีที่ยิ่งใหญ่ ผู้อาการที่เป็นครูหรืออาจารย์อย่างสุขุม

มหาวงศ์

ภาษาไทยของมหาวำซะ ชื่อบันทึกเหตุการณ์สิงหล ซึ่งเป็นรายงานประวัติศาสตร์ของพุทธศาสนาที่เกาะลังกา (Ceylon - Sri Lanka) ภาษาสิงหล (ลังกา) เรียกมหาวำซะ (Mahavamsa)

มหาวำซะ (மகாவம்சம், महावंश)

ภาษาทมิฬ-บาลี ชื่อบันทึกเหตุการณ์สิงหล ซึ่งเขียนด้วยในภาษาบาลี จำกัดวงประวัติศาสตร์ของพุทธศาสนาที่เกาะลังกา (Ceylon - Sri Lanka) ตั้งแต่ตอนต้นพุทธศักราชที่ ๘ จนถึงตอนต้นพุทธศักราชที่ ๙ ในภาษาไทยเรียกมหาวงศ์

มหาวิทยาลัย

ดูการศึกษา

มหาวิทยาลัยศิลปากร

ชื่อมหาวิทยาลัยที่กรุงเทพฯ ก่อการ พ.ศ. ๒๔๘๖ เรียกมหาวิทยาลัยแห่งวิจิตรศิลป์ ก่อสร้างโดยปฏิมากรชาวอิตาลีคอร์ราโดเฟโรจี (รูป) ซึ่งเป็นคณบดีคณะประติมากรรม (รูป) ต่อไปมหาวิทยาลัยแห่งวิจิตรศิลป์มาเป็นมหาวิทยาลัยศิลปากร

มหาวีร

ดูมหาวีระ

มหาวีระ (महावीर)

ภาษาไทย-สันสกฤต คำนำหน้าชื่อครูที่เป็นพระองค์หลังที่สุดในบรรดา ๒๔ องค์สัพพัญญู พวกครูซึ่งรู้จักกันด้วยในนามติรทันการะ และพระองค์หลังที่สุดเป็นผู้ก่อการศาสนาเชน เขาเป็นคนรุ่นเดียวกันกับพระพุทธเจ้า เรียกอีกมหาวีร ดูต่อวารดะมานะ

มหาไวรอชานะ (महावैरोचन)

ภาษาสันสกฤต 'มหาส่องแสง' หรือ 'มหาสุริยะ' ชื่ออีกชื่อของอาดีบุดดะ หนึ่งในบรรดาห้าจีนะ หรือพระพุทธเจ้าห้าองค์นอกเหนือธรรมชาติของลัทธิวาชระยานะ มักจะแสดงตั้งอยู่ที่ตรงกลางมณฑล และในท่าที่เป็นสัญญาณของสุขุมอย่างยิ่งยวด คือว่า เก็บนิ้วชี้ของมือขวาในมือซ้ายกำปั้นและนิ้วหัวแม่มือชี้ขึ้นไปข้างบน สัญลักษณ์ประจำคือ ล้อและตะวัน เรียกอีกไวรอชานะ

มหาสารคาม

ชื่อจังหวัดที่ใจกลางของภาคอีสาน (แผนที่) อำเภอเมืองห่างจากกรุงเทพฯ ๔๗๕ กิโลเมตรไปทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ อยู่ระหว่างจังหวัดขอนแก่นและจังหวัดร้อยเอ็ด อำเภอเมืองสร้างที่ฝั่งแม่น้ำกุดนางใย ก่อตั้งโดยท้าวมหาชัยและท้าวบัวทอง พี่น้องกันจากร้อยเอ็ด พ.ศ. ๒๔๐๘ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงตั้งชื่อให้ว่า เมืองมหาสารคาม จังหวัดมหาสารคามมี ๑๑ อำเภอและ ๒ กิ่งอำเภอ

มหิงสา

การออกเสียงคำพูดในภาษาไทยของมาหิชะ ซึ่งแปลว่า ควาย

มโหระทึก

ดูกลองมโหระทึก

มโหรี

วงเครื่องดีดสีตีเป่าที่มีขับร้องส่งด้วย วงดนตรีไทยซึ่งส่วนใหญ่จะมีเครื่องสาย

มอกชะ (मोक्ष)

ภาษาสันสกฤต 'ปล่อยให้เป็นอิสระ' 'ปรับปรุงให้ดีเลิศ' ในศาสนาฮินดูและพุทธศาสนาทั้งสองถ้อยคำนี้อ้างอิงการปล่อยให้เป็นอิสระจากกรรมและกาลเวลา จึงดับรอบเกิด แก่ เจ็บ ตายและเกิดใหม่

มองคุท

ชื่ออีกชื่อของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระรามที่ ๔ ซึ่งมักจะใช้ต่างประเทศ อ่านต่อ

มอญ

ชื่อชนชาติหนึ่ง มีถิ่นฐานอยู่ทางตอนใต้ของพม่า ตระกูลภาษามอญเขมร ที่ประเทศไทยมีมอญจำนวนน้อย มักอพยพเข้าเมืองเป็นผู้ลี้ภัย ชาวมอญเคยเป็นส่วนของจักรวรรดิทวารวดี ซึ่งอยู่ที่ภาคกลางของประเทศไทยในระหว่างพุทธศตวรรษที่ ๑๑ และพุทธศตวรรษที่ ๑๖

มอญเขมร

ชื่อเชื้อชาติจำพวกหนึ่ง ซึ่งมีอยู่ในบริเวณเอเชียอาคเนย์ก่อนเวลาชาวไทยย้ายมาถึงจากประเทศจีนทางใต้ ชาวมอญที่สมัยปัจจุบันนี้อยู่ที่ประเทศไทยสืบลงมาจากเชื้อชาติมอญเขมรพวกนี้ ดูต่อเขมร และขอม

มอม

ชื่อภาษาภาคเหนือของมกระ (รูป)

มอเรีย

๑. ชื่อราชวงศ์ ซึ่งมีตั้งแต่ พ.ศ. ๒๑๙ จน พ.ศ. ๓๕๖ และก่อตั้งโดยชันดระคุปตะ (Chandragupta) ที่เมืองปัทนะ (Patna) ในประเทศอินเดีย

๒. แบบศิลปะของสมัยราชวงศ์มอเรียที่ประเทศอินเดีย

ม่อฮ่อม

ดูเสื้อม่อฮ่อม

มะกอก

ชื่อต้นไม้ยืนต้นชนิดหนึ่ง สกุลซพอนเดียซ (spondias) ผลไม้ชคล้ายลูกไหน เรียกพลัม (plum)

มะขาม

ชื่อไม้ยืนต้นขนาดกลางจนถึงขนาดใหญ่ที่เขียวอยู่ตลอดปี (รูป) สามารถขึ้นได้สูงถึง ๒๕ เมตร ชื่อภาษาลาตินทามารินดัสอินดิคะ (tamarindus indica) มะขามเป็นชื่อภาษากลาง นอกจากนั้นยังมีชื่อพื้นเมือง เรียกว่า ม่วงโคล้ง เป็นคำภาษากะเหรี่ยงซึ่งใช้ที่ จ. กาญจนบุรี ที่โคราชเรียกตะลูบ ที่ภาคใต้เรียกขาม และที่ จ. สุรินทร์ใช้คำภาษาเขมรว่า อำเปียล ผล เป็นฝักยาว รูปร่างโค้ง ฝักอ่อนมีเปลือกสีเขียวอมเทา สีน้ำตาลเกรียม เนื้อในติดกับเปลือก เมื่อแก่ฝักเปลี่ยนเป็นเปลือกแข็งกรอบหักง่าย สีน้ำตาล เนื้อในกลายเป็นสีน้ำตาลหุ้มเมล็ด เนื้อมีรสเปรี้ยวหรือหวาน เมล็ดเป็นมันและมีสีน้ำตาล สามารถทานได้อย่างสดและอย่างแก่ ลักษณะระบายนิดเดียว ใช้เป็นส่วนผสมทำผัดไทย (รูป) แกงกะหรี่และเครื่องดื่ม ปลูกมากที่จังหวัดเพชรบูรณ์ ภาษาอังกฤษเรียกแทมะรินด (tamarind) ดูต่อมะขามเทศและมะขามป้อม

มะขามเทศ

ไม้พุ่มถึงไม้ยืนต้นสูงถึง ๑๕ เมตร ชื่อวิทยาศาสตร์ปิเทโคโลเบียมดัลเซ (pithecolobium dulce) ผลคล้ายมะขามแต่เปลือกอ่อนนุ่มกว่าและรสไม่เหมือน ผลขดเป็นวง เมล็ดแบนมีก้านชูเมล็ดเจริญเป็นเนื้อเยื่อสด หุ้มเมล็ดเนื้อเยื่อสด เมื่อแก่จัดสีชมพูหรือสีแดง

มะขามป้อม

ชื่อต้นและผลไม้ชนิดหนึ่ง รู้จักกันในชื่อวิทยาศาสตร์ฟีลลันทัสเอมบลีคะ (phyllanthus emblica) ลูกรูปกลมขนาดเล็ก รสเปรี้ยวหวาน ภาษาอังกฤษเรียกอีนเดียนกูซ-เบริ (Indian goose-berry)

มะเขือ

ชื่อโดยทั่วไปของต้นไม้จำพวกหนึ่ง ซึ่งออกผลรูปกระเปาะ ใช้ผลต่างผัก อยู่ในวงศ์ โสลานาแซ (solanaceae) มีหลายชนิด เช่น มะเขือขาว (รูป) มะเขือพวง มะเขือม่วง (รูป) มะเขือเปราะ (รูป) ฯลฯ ต้นมะเขือผลเป็นสีม่วง ขาวหรือเหลือง ภาษาอังกฤษเรียกเอกแปลนท์ (eggplant) บางชนิดของจำพวกนั้น ซึ่งโตเต็มที่เป็นผลยาว อาจจะเรียกมะเขือยาว แต่ถั้ผลยังไม่โตภาษาอังกฤษเรียกเบบี่เอกแปลนท์ (baby eggplant) นอกจากนั้นยังมีมะเขือชนิดอื่นๆ ฯลฯ มะเขือเทศ เป็นต้น ซึ่งในภาษาอังกฤษเรียกทอเมโท (tomato)เปรียบกับแตง

มะเขือขาว

ชื่อมะเขือชนิดหนึ่ง ชื่อทวินามโสลานัมเมโลเกนา (solanum melongena) พวกเดียวกับมะเขือม่วง แต่ผลสีขาว สามารถรับประทานได้ ใช้ผลต่างผัก เมื่อผลยังอ่อนรูปกระเปาะคล้ายกับไข่  เต็มด้วยเมล็ดเล็กๆ บางชนิดอาจมีสีขาวที่ค่อยๆ เปลี่ยนสีเขียวอย่างเล็กน้อยหรือมีลายสีเขียว มักจะใช้รับประทานเมื่อผลยังอ่อนและกรอบอยู่ กินสดได้ แต่มักจะตัดเป็นชิ้นและใส่ในแกงเผ็ดหรือแกงเขียวหวาน (รูป) พร้อมกับมะเขือพวง

มะเขือเปราะ

ชื่อมะเขือชนิดหนึ่ง ชนิดผลกลมรีเล็กน้อยหรือกลมแป้น แล้วแต่สายพันธุ์ ผลเมื่อโตเต็มที่จะมีขนาด เท่าลูกปิงปองไปจนถึงขนาดกำหมัดเด็ก อยู่ที่แต่ละพันธุ์ ผลกรอบ สีของผลมีสองชนิด คือ ชนิดสีเขียว-ขาว กับชนิดสีม่วง-ขาว ใช้ผลต่างผัก มักจะตัดเป็นชิ้นและใส่ในแกงเผ็ดหรือแกงเขียวหวาน เหมือนกันกับมะเขือขาว

มะเขือพวง

ชื่อไม้พุ่มขนาดเล็ก ผลกลมเล็กๆ สีเขียว ออกรวมเป็นกลุ่ม ผลเต็มด้วยเมล็ดเล็กๆ อยู่ในสกุลเดียวกับมะเขือ ชื่อทางวิทยาศาสตร์โสลานัมทาร์ฟุม (solanum tarvum) รับประทานเมื่อยังไม่สุก ใช้ผลต่างผัก มักจะใส่ในแกงเผ็ดหรือแกงเขียวหวาน พร้อมกับมะเขือขาว

มะเขือม่วง

ชื่อมะเขือชนิดหนึ่ง ชื่อทวินามโสลานัมเมโลเกนา (solanum melongena) พวกเดียวกับมะเขือขาว แต่ผลสีม่วง และมักจะให้โตเต็มที่เป็นผลยาว ใช้ผลต่างผัก ถ้าโตแล้วเป็นผลยาวอาจจะเรียกมะเขือยาว ในภาษาอังกฤษมะเขือม่วงผลยาวเรียกเพอร์เพิลออเบอร์จิน (purple aubergine)

มะเขือยาว

ชื่อมะเขือชนิดผลยาว ผลสีเขียว ใช้ผลต่างผัก อาจจะเรียกมะเขือชนิดหนึ่งชนิดใดซึ่งโตเต็มที่เป็นผลยาวแล้วว่า มะเขือยาว

มะดีระ (मदिर)

ภาษาสันสกฤต ชื่ออีกชื่อของวรุณิ เทพธิดาแห่งเหล้าองุ่น และภรรยาของพระวรุณะ ดูต่อสุระ

มะเดื่อ

ชื่อไม้ยืนต้นเมืองร้อน มีหลายชนิด ชื่อวิทยาศาสตร์ฟีคัสราเสโมสะ (ficus racemosa) ภาษาอังกฤษเรียกคลัซเทอะร์ฟิกทรี (cluster fig tree) มักจะเจริญขึ้นตามริมน้ำ ออกผลเป็นกลุ่ม ผลจะติดกิ่งก้านใหญ่และลำต้น

มะตูม

ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ ชื่อวิทยาศาสตร์แอกเลอาะมารเมลอส (aegle marmelos) ใบใหญ่ยาวสีเขียวอ่อน ลำต้นโตสีค่อนข้างขาว มีหนามแหลมคมและยาว ดอกมีสีขาวกลิ่นหอม ผลกลมโต เปลือกแข็ง เนื้อข้างในมีสีนวลออกทางเหลืองอ่อน มีเมล็ดมาก ยางที่อยู่โดยรอบเมล็ดจะเป็นเมือกเหนียว เนื้อมะตูมจากผลแก่จัด นำมาเชื่อมกับน้ำตาล เป็นมะตูมเชื่อม หรือเอาผลอ่อนมาหั่นบางๆ ตากแดดใช้เป็นชามะตูม โดยต้มเอาน้ำมาดื่ม เครื่องดื่มสีเหลืองอย่างอำพันที่มีวิตะมินมากๆ ภาษาอ้งกฤษเรียกเบลฟรูท (bale fruit) หรือเบ็นกอลควินซ (bengal quince)

มะปราง

ชื่อต้นไม้ยืนต้นที่มีผลไม้คล้ายลูกไหน สกุลอานาคาร์เดียแซ (anacardiaceae) ซึ่งอยู่ในวงค์สุมัค (sumac) ลูกผลไม้มีผิวบางค่อนข้างเหลือง ฤดูออกผลไม้ในระหว่างเดือนมีนาคมและเดือนเมษายน มีอีกประเภทหนึ่งที่เรียกมะปริง

มะปริง

ชื่อประเภทหนึ่งของมะปราง

มะพร้าว

ชื่อผลไม้ต้นมะพร้าว ลูกมะพร้าวรับประทานได้ ชื่อวิทยาศาสตร์โคโคสนยูซีเฟระ (cocos nucifera) นยูซีเฟระ เป็นภาษาลาติน ที่แปลว่า 'ถือผลไม้เปลือกแข็ง' โคโคสมาจากภาษาสเปน-โปรตุเกส และแปลว่า 'ใบหน้าลิง' เพราะผู้บุกเบิกชาวสเปนและชาวโปรตุเกสที่เดินทางโลกเห็นว่า กะลาด้วยสามรูสำหรับงอกดูเหมือนหน้าลิง ลูกมะพร้าวงอกจากจั่นเป็นกลุ่มที่ติดสูงบนลำต้น ผลอ่อนมีสีเขียว (รูป) เมื่อแก่มีสีน้ำตาล ที่ไร่ต้นมะพร้าวมักจะใช้กังช่วยเก็บผลมะพร้าวอ่อน (รูป) ผลอ่อนจะเปิดด้วยมีดขนาดใหญ่สำหรับน้ำมะพร้าวสด เป็นเครื่องดื่มที่มีความตึงเท่ากันของธรรมชาติและบำรุงกำลัง ถ้าเผาลูกมะพร้าว (รูป) น้ำตาลในน้ำมะพร้าวจะเข้มข้น ทำให้รสชาติหวานกว่า น้ำมะพร้าวผลแก่ไม่มีประโยชน์แต่ใช้เพื่อเนื้อ เมื่อเนื้อมะพร้าวสุกอย่างหนาจะเก็บลูกมะพร้าว และปอกเปลือกนอกและใยมะพร้าว โดยแทงลูกมะพร้าวบนแหลมเหล็กอย่างคมขนาดใหญ่ (รูป) นี้ทำให้ผ่าเปลือกนอกและใยมะพร้าวที่มีลักษณะเป็นเส้นๆ ซึ่งต่อถอดเพื่อพบกะลาที่อยู่ข้างใน กะลามีลักษณะเป็นเปลือกบางกว่าเปลือกนอกและใยมะพร้าว  ลูกมะพร้าวอ่อนจะมีกะลาสีนวลและลูกมะพร้าวแก่จะมีสีน้ำตาล ต่อไปจะแกะเปลือกบางที่เหลืออยู่ใช้มีด  เปลือกนี้มีลักษณะเป็นเปลือกเหมือนไม้ ในที่สุดเมื่อแกะเปลือกนี้แล้วจะพบเนื้อมะพร้าวสีขาวที่สามารถรับประทานได้ (รูป) เนื้อมะพร้าว เปลือกนอกและใยมะพร้าว และกะลาใช้ให้เป็นประโยชน์หลายอย่างได้ (รูป) ใช้ในทางอุตสาหกรรมและในทางศิลปะแห่งการกิน เปลือกนอกและใยมะพร้าวใช้เป็นปุ๋ยสำหรับดอกกล้วยไม้ และเส้นๆ ใช้ทำพรมเช็ดเท้า เนื้อมะพร้าวจะขูด (รูป) สำหรับคั้นเอากะทิซึ่งใช้เป็นส่วนผสมในอาหารคาวหวาน บนเกาะบางที่ในมหาสมุทรอินเดีย พลเมืองยังใช้ลูกมะพร้าวการแลกเปลี่ยนซื้อของ จนกระทั่งตอนต้นพุทธศตวรรษที่ ๗๕ ภาษาอังกฤษเรียกโค้เคอเนิ่ท (coconut)

มะพลับ

ชื่ออีกชื่อกองลูกพลับหรือตะโก

มะเฟือง

ชื่อไม้ยืนต้นขนาดกลางจนถึงเล็ก สูงถึง ๑๒ เมตร ชื่อวิทยาศาสตร์อาเวอร์โรอาแคแร็มโบละ (averrhoa carambola) ผลลักษณะรูปเฟื่องมีอยู่ ๕ แฉก สีเขียวอ่อน เมื่อสุกสีเหลือง ต้นไม้ออกผลเกือบตลอดปี ภาษาอังกฤษซทาร์ฟรูท (star fruit)

มะไฟ

ชื่อต้นไม้ชนิดหนึ่ง วงค์ยูฟอรเบียแซ (euphorbiaceae) ผลไม้เล็ก ๆ สีค่อนข้างเหลือง ออกผลไม้ตั้งแต่เดือนเมษายนจนกระทั่งพฤษภาคม ปลูกทั้วประเทศไทย

มะม่วง

ชื่อต้นไม้และผลไม้ของมันชนิดหนึ่ง สกุลแมงกิเฟระอินดิคะ (mangifera indica) มีหลายๆ ชนิด ที่ประเทศไทยมะม่วงอกร่องเป็นมะม่วงชนิดที่นิยมของประชาชนโดยมากที่สุด ภาษาอังกฤษเรียกแมงโก (mango)

มะม่วงน้ำดอกไม้

ชื่อมะม่วงชนิดหนึ่ง ลักษณะหวานฉ่ำ เนื้ออ่อนสีเหลือง ในภาษาอังกฤษรู้จักกันในชื่อแบระคูดะแมงโก (barracuda mango)

มะม่วงฟ้าลั่น

ชื่อมะม่วงชนิดหนึ่ง มีเปลือกสีเขียวจุดๆ ค่อนข้างจะสีเหลือง มักจะออกผลเดือนเมษายน เมื่อปอกเปลือกจะได้ยินเสียงลั่น ดังนี้เรียกมะม่วงฟ้าลั่น เนื้อสีเหลือง รสหวานไม่น้อย

มะม่วงมัน

ชื่อทั้งหมู่ของมะม่วงทุกชนิดที่จะกินเมื่อยังสีเขียวอยู่ ดังนั้นเนื้อจะแข็งและรสเปรี้ยว

มะม่วงแรด

ชื่อมะม่วงชนิดหนึ่ง เนื้อแข็ง เปลือกสีเขียว ข้างบนด้านหนึ่งจะมีตะขอคล้ายเขาแรด ฤดูเดือนเมษายนถึงพฤษภาคม ปลูกโดยเฉพาะอย่างยิ่งที่จังหวัดฉะเชิงเทรา

มะม่วงหิมพานต์

ชื่อผลไม้จำพวกเปลือกแข็ง ชื่อวิทยาศาสตร์อะนาคาร์เดียมออคซิเดนทาแล (anacardium occidentale) รูปคล้ายมะม่วง (รูป) แต่เล็กกว่ามาก จึงภาษาไทยเรียกมะม่วงหิมพานต์ ออกผลไม้เปลือกแข็งซึ่งอยู่ที่ยอด 'ผลไม้' ที่รับประทานได้และที่มีรูปร่างคล้ายกับชมพู่ (รูป)  แม้ว่ารับประทานได้โดยปกติไม่มีใครกิน เมล็ดของมะม่วงหิมพานต์ห่อหุ้มด้วยเปลือกแข็ง ที่ประกอบด้วยน้ำมัน อุรุฉีอล (urushiol) พิษที่สามารถระคายเคืองต่อผิวหนังอย่างรุนแรงได้ ส่วนอุรุฉีอลนั้น จะต้องนำออกจากเปลือกเมล็ดก่อนที่จะรับประทานเนื้อสีขาวนวลข้างใน โดยจะปอกเมล็ด ทีละอันด้วยมือใช้เครื่องคล้ายๆ คีมกะเทาะผลไม้เปลือกแข็ง (รูป) เป็นงานช้า หนัก และเพราะยังมีพิษ เป็นงานอันตรายด้วย ราคามะม่วงหิมพานต์จึงค่อนข้างแพง เมล็ดมะม่วงหิมพานต์นับเป็นส่วนประกอบอาหารหลายชนิดในการทำอาหารไทย เช่น ไก่ผัดเม็ดมะม่วง ภาษาอังกฤษเรียกคะฌูนัท (cashew nut)

มะม่วงอกร่อง

ชื่อมะม่วงชนิดหนึ่งซึ่งเป็นที่นิยมของประชาชน

มะยม

ชื่อไม้ยืนต้นขนาดย่อม ที่เขียวอยู่ตลอดปี สามารถขึ้นได้สูงถึง ๙ เมตร ผลอ่อนสีเขียว ผลแก่สีเหลืองนวล ผลเบอร์รี่รูปหกเหลี่ยม ชื่อวิทยาศาสตร์ฟีลลันทุส์อาซีดุส์ (phyllanthus acidus) สามารถใช้ทางเวชกรรมได้ แก้ไข้ที่มาด้วยโรคผิวหนัง เช่น โรคหัด ผล รสเปรี้ยวสุขุม กัดเสมหะ แก้ไอ บำรุงโลหิต และระบายท้อง ในภาษาสันสกฤตลูกมะยมเรียก อำละ ซึ่งเป็นคำที่เกี่ยวข้องกับอามะลากะ คือ เครื่องประดับบนยอดแหลมของวัดฮินดูในแบบทิศเหนือของประเทศอินเดีย ที่รูปร่างเป็นวงกลมทำให้เป็นริ้วเหมือนมะยม (รูป)

มะละกอ

ชื่อพรรณไม้ยืนต้นชนิดไม่มีแก่น ชื่อภาษาลาตินการีกาพาพายา (carica papaja) สามารถขึ้นได้สูงถึง ๗.๕ เมตร ใบโตเป็นจักเว้าลึก ก้านกลมยาวและกลวง มีก้านและใบตอนยอดๆ ของต้น ดอกสีขาวนวลออกผลเป็นพวงตามคอต้น เป็นไม้มียางมาก ผลดิบ (รูป) รับประทานเป็นผัก เช่น ส้มตำ ผลสุกสีส้ม รับประทานเป็นของหวาน (รูป) รสคล้ายแตงแคนทะโลพ (cantaloupe) มีหลายชนิด เช่น มะละกอตัวผู้ คือชนิดที่มีลูกห้อยจากก้านยาวๆ มะละกอตัวเมีย คือมีลูกติดกับลำต้น และมะละกอชนิดฮาวาย (รูป) ซึ่งเป็นชนิดเล็กกว่ามะละกอชนิดไทย ภาษาอังกฤษเรียกเมลันทรี (melon tree) พาพายา (papaya) และพะพอ (papaw)

มะลิ

ต้นไม้ชนิดเตี้ยๆ ชนิดหนึ่งคล้ายพุทธชาด สกุลจัสมีนุมซัมบัค (jasminum sambac) มีหลายชนิด ชนิดของประเทศไทยมีดอกไม้สีขาวที่หอมชื่นใจ ตูมมักจะใช้ทำพวงมาลัย (รูป) ภาษาอังกฤษเรียกแจสมิน (jasmine)

มะหะหมัด

ภาษาอาหรับ 'ผู้สรรเสริญ' ชื่อผู้ก่อการศาสนาอิสลาม คนมุสลิมนับถือเป็นผู้ที่พระผู้เป็นเจ้าทรงดลใจให้มาสั่งสอนประชาชนและเอาคัมภีร์โกหร่านมาให้ ประสูติ พ.ศ. ๑๑๑๓ ที่เมืองเม็กกะและมรณภาพ พ.ศ. ๑๑๗๕ พระมะหะหมัดตั้งลัทธิที่นับถือว่า มีพระผู้เป็นเจ้าแต่องค์เดียว และเผยแพร่ลัทธินี้ในประเทศอาระเบีย นอกจากนั้นเขายังรวมเผ่าหลายๆ พันธุ์ทำให้เป็นเผ่าเดียวกันในศาสนา และเอามาเป็นแผนกการปกครองเดียวกัน บางทีเรียกพระมุฮามมัด หรือพระมูฮัมมัด

มะฮาล

ชื่อวังหรืออาคารขนาดใหญ่ที่ประเทศอินเดีย เช่น ทาจมะฮาล

มักบาระ

ภาษาอาหรับ ห้องหรือช่องในหลุมฝังศพมุสลิม

มักสุระ

ภาษาอาหรับ ด้านหน้าของสุเหร่าที่มีโค้งซุ้ม บางที่สะกดมัคซุระ

มัคนายก

ดูมรรคนายก

มัฆวาน

ชื่ออีกชื่อของพระอินทร์

มังกร

ชื่อสัตว์วิเศษที่รู้จักกันในตำนาน มีรูปร่างลักษณะจัดอยู่ในประเภทสัตว์เลื้อยคลาน แต่เป็นสัตว์ขนาดใหญ่ ร่างกายใหญ่โตและมีพละกำลังมาก มักจะมีปีกและสามารถพ่นไฟได้ ในปรัชญาและตำนานจีนโบราณถือว่า มังกรคือเทพเจ้าที่เป็นการปฏิบัติให้กำเนิดของปถพีโดยธรรมชาติ และทำทุกสิ่งทุกอย่างให้มีชีวิต ทุกสิ่งที่อยู่ในรอบเกิด แก่ เจ็บ ตายและเกิดใหม่ รอบที่ไม่รู้จักจบ มังกรจึงทำให้เป็นตัวตนของการเปลี่ยนแปลง เพียงแต่ปรากฏขึ้นเพื่ออันตรธานอีก เช่นนี้ อยู่ในการจำแลงเสมอ นอกจากนั้นมังกรยังเป็นชาติประชาชาติจีนตั้งแต่สมัยโบราณ และเป็นสัญลักษณ์ของความเป็นมงคล รวมถึงเป็นสัญลักษณ์ของจักรพรรดิซึ่งเชื่อว่า เป็นสมมติเทพ สามารภพบมังกรได้ง่ายและบ่อยมากในศิลปะและสถาปัตยกรรม มังกรก็ปรากฏตัวบ่อยๆ ในขบวนแห่ของจีน เช่น ในระหว่างตรุษจีน (รูป) ภาษาอังกฤษเรียกดรากอน (dragon) นอกจากนี้มังกรยังเป็นสัตว์ที่ห้าของนักษัตรจีน ซึ่งเรียกอีกว่า มะโรง

มังกรจีน

ดูมังกร

มังกรคาบแก้ว

ชื่อเถาวัลย์ที่เขียวอยู่ตลอดปี ดอกไม้สีแดงเข้มที่โผล่ออกมาจากก้านสีขาวที่มีรูปอย่างระฆัง ชื่อวิทยาศาสตร์เคลโรเด็นดรัมทอมโสนีแอ (clerodendrum thomsoniae) ภาษาอังกฤษเรียกบลีดิงฮาร์ทไฝน (bleeding heart vine)

มังคุค

ชื่อต้นไม้ชนิดหนึ่งที่เขียวอยู่ตลอดปี สามารถขึ้นได้สูงถึง ๑๒ เมตร ลูกเปลือกสีม่วง รู้จักกันในชื่อเล่นภาษาอังกฤษคว่า วีนอ็อฝฟรูทส์ (queen of fruits) ซึ่งแปล 'เจ้าหญิ่งแห่งผลไม้' หรือ 'ราชินีแห่งผลไม้'  เนื้อสีนวล อ่อน ฉ่ำและหวาน เนื้อประกอบด้วยหลายชิ้น ที่ก้นเปลือกหนามี 'มงกุฎ' ที่ลักษณะคล้ายดอกไม้เล็กๆ เมื่อจะนับกลีบ 'ดอกไม้' นั้นจะรู้ได้เนื้อที่อยู่ข้างในมีกี่ซีก เพราะจำนวนกลีบเท่ากับซีกเนื้อ โดยนับกลีบที่ก้นเปลือกข้างนอกจะสามารถอ่านได้มีกี่ซีกเนื้ออยู่ข้างใน ลักษณะผลมังคุค คือ ความสามารถลดอุณหภูมิร่างกายและช่วยขัดขวางการปวดท้องหลังจากทานทุเรียน ซึ่งรู้จักกันด้วยในชื่อเล่นภาษาอังกฤษ 'คิงอ็อฝฟรูทส์' (king of fruits) ซึ่งแปล 'เจ้าแห่งผลไม้' หรือ 'กษัตริย์แห่งผลไม้' ฤดูเดือนเมษายนจนกระทั่งเดือนกันยายน ภาษาอังกฤษเรียกแมงโกซทีน (mangosteen)

มัจฉานุ

ชื่อบุตรชายของพญาวานรหนุมาน กับนางสุพรรณมัจฉาในเรื่องรามเกียรติ์ ร่างกายเป็นวานร มีหางเป็นปลา ต่อมาพระรามตัดหางออก จึงพันเพศมัจฉา

มัณฑาปะ

ภาษาสันสกฤต ที่ประเทศอินเดียเป็นชื่อของเรือนหน้าทางเข้าของวัดฮินดูหรือวัดไชนะ ที่วัดเขมรมัณฑาปะเป็นประตูหน้าอุโบสถซึ่งยื่นออกมา และที่ประเทศไทยมันเรียกมณฑปและเป็นเรือนรูปสี่เหลี่ยม หลังคาเป็นยอดรูปกรวยเหลี่ยม บางทีใช้ว่า บรรจุสิ่งที่เคารพนับถือของศาสนา เช่น ใบลาน หรือใช้เป็นเรือนหน้าทางเข้าของสถานที่อันพึงเคารพ เช่น ปราสาท วัด ฯลฯ