องค์

ราชาศัพท์ ใช้เป็นลักษณะนามเรียก อวัยวะหรือสิ่งของบางอย่างของพระเจ้าแผ่นดินหรือเจ้านาย เช่น ส่วนของร่างกาย อวัยวะ ตัว ลักษณะ ส่วนประกอบ ส่วนภาค เครื่องแสดง

องคต

ชื่อวานร ทหารของพระรามในรามเกียรติ์ โอรสของพาลีกับนางมณโฑที่ถูกแหวะจากท้องแม่ใส่ท้องแพะไว้ก่อนนางมณโฑกลับไปอยู่กับทศกัณฐ์

องคุลิมาล (अङ्गुलिमाला)

ชื่อบุตรของคัคคพราหมณ์ (ภัคควพราหมณ์) ไปศึกษาศิลป-ศาสตร์ในสำนักอาจารย์ทิศาปาโมกข์ เมืองตักสิลา มีความรู้และความประพฤติดี เพื่อศิษย์ด้วยกัน ริษยา ยุอาจารย์ให้กำจัดเสีย อาจารย์ลวงด้วยอุบายให้ไปฆ่าคนครบหนึ่งพัน แล้วจะมอบวิชาวิเศษอย่างหนึ่งให้ จึงกลายไปเป็นมหาโจรผู้โหดร้ายทารุณตัดนิ้วมือคนที่ตนฆ่าตายแล้ว ร้อยเป็นพวงมาลัย เบื้องต้นจึงประพฤติผิดพลาดจนกลายเป็นโจรร้ายซึ่งฆ่าคนเอานิ้วทำพวงมาลัยแสนดุร้าย ต่อมาในช่วงท้ายแห่งชีวิตกลับเนื้อกลับตัว บวชเป็นสาวกพระพุทะเจ้าสำเร็จพระอรหัตตผล เป็น พระอรหันต์ขีณาสพ การเปลี่ยนนี้เกิดขึ้นที่ป่าปริเลยยากะ (ป่าเลไลย์) เมื่อปีที่ ๑๑ ภายหลังพระโพธิญาณของพระพุทธเจ้า ภาษาสันสกฤตเรียกอังกุลิมาละ ซึ่งแปลว่า 'มีนิ้วเป็นมาลัย'

อธิฎฐาน

ดูอธิษฐาน

อธิฐาน

ดูอธิษฐาน

อธิษฐาน

การบนบานหรือการภาวนาแบบย่อๆ ขอพร ตั้งใจมุ่งผลอย่างใดอย่างหนึ่ง ตั้งจิตปรารถนา ตั้งจิตขอร้องต่อสิ่งที่ตนถือว่า ศักดิ์สิทธิ์ เพื่อผลอย่างใดอย่างหนึ่ง จะทำโดยเฉพาะขณะถวายเครื่องบูชาที่ต้องเผา เช่น ธูป กงเต๋อ เทียน ฯลฯ ขณะทำการอธิษฐานจะไหว้เครื่องบูชาเหนือศีรษะก่อนจะนำไปเผาที่กระถางธูป เตาหรือเชิงเทียน บางทีสะกดอธิฎฐานหรืออธิฐาน

อนนท์

ชื่อภิกษุอายุเยาว์ มักจะแสดงในจิตรกรรมฝาผนังมาด้วยกับเป็นผู้เฒ่าคือพระมหากัสสป พระอนนท์เป็นหลานชายอนนท์พระสิทธารถและภิกษุอุปัฎฐากอนนท์พระพุทธเจ้า

อนันตยศ

ชื่อฝาแฝดคนหนึ่ง พี่น้องกับมหันตยศและบุตรของนางพญาจามเทวีแห่งลพบุรี ผู้ปกครองอาณาจักรทวารวดีในสมัยพุทธศตวรรษที่ ๑๒

อนุบาล

โรงเรียนที่สอนหนังสือแก่เด็กเล็กๆ มีการเรียนปนเล่น ดูต่อการศึกษา

อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ

อนุสาวรีย์ที่กรุงเทพฯ ตั้งขึ้นเป็นอนุสรณ์สำหรับผู้ที่เสียชีวิต ๕๙ ราย ในการรบกับชาวฝรั่งเศสที่อินโดจีนเมื่อต้น พ.ศ. ๒๔๘๒ ระยะเวลาที่รับตำแหน่งนายกรัฐมนตรีจอมพลพิบูลสงคราม อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิล้อมรอบโดยรูปปั้นวีรบุรุษสงคราม ของกองทัพที่แตกต่างกัน คือกองทัพอากาศกองทัพบกและกองทัพเรือและก็กองตำรวจและประชาชนพลเรือน อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิมีโอเบอะลิซคสูง ๕๐ เมตร (รูป) และแผ่นสัมฤทธิ์จารึกชื่อของผู้ที่เสียชีวิต สร้างเสร็จ ๒๔ มิถุนายน ๒๔๘๓ พร้อมกับอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย

อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย

อนุสาวรีย์ที่กรุงเทพฯ ซึ่งเป็นอนุสรณ์การเปลี่ยนของราชาธิปไตยเหนือกฎหมายกลายเป็นราชาธิปไตยใต้กฎหมายใน พ.ศ. ๒๔๗๕ สร้างเสร็จ ๒๒ มิถุนายน ๒๔๘๓ แต่ได้มีพิธีสถาปนาทางการสองวันต่อมาในวันที่ ๒๔ มิถุนายน ๒๔๘๓  แปดปีเต็มหลังเหตุการณ์ที่น่าจดจำนั้นใน พ.ศ. ๒๔๗๕ และวันเดียวกับการพิธีสถาปนาของอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ วันที่แสดงเป็นนัยในขนาดของอนุสาวรีย์หมายถึง ความสูงของปีก ๔ แห่งและ รัศมีของอนุสาวรีย์วัดได้ ๒๔ เมตร สมัยของปี ๒๔๗๕ แสดงในปืนใหญ่ ๗๕ กระบอกซึ่งล้อมรอบอนุสาวรีย์ ส่วนสีทองบนฐานร่างยอดกลม เป็นพานที่วางหนังสือรัฐธรรมนูญไว้ มีความสูง ๓ เมตร หมายถึง เดือนมิถุนายน เป็นเดือนที่สามตามจันทรคติไทย รูปที่ทำนูนที่ส่วนฟันล่างของตัวปีกทั้งสีตัว แสดงประวัติแห่งนโยบายพรรค เมื่อสมัยของการเปลี่ยนแปลงจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ และที่ประตูของฐานอนุสาวรีย์มีรูปดาบหก ซึ่งหมายถึงนโยบายหกแผนของพรรคในฐานะพลเมืองกล่าวคือ เอกราช สันติภาพ การเสมอกัน เสรีภาพ เศรษฐศาสตร์และการศึกษา

อนุสาวรีย์สามกษัตริย์

อนุสาวรีย์ที่เชียงใหม่ซึ่งเป็นอนุสรณ์สัญญาระหว่างกษัตริย์สามองค์ของอาณาจักรล้านนา คือว่า พ่อขุนงำเมืองของเมืองพะเยา พ่อขุนเม็งรายของเมืองเชียงใหม่และ พ่อขุนรามคำแหงของเมืองสุโขทัย ในภาษาอังกฤษเรียกธรีคีงส์มอนอิวเม็นท (three kings monument) อ่านต่อ

อนุสรณ์สถานช่องเขาขาด

อนุสรณ์ที่จังหวัดกาญจนบุรีซึ่งสร้างขึ้นโดยรัฐบาลออสเตรเลียกรมการทหารผ่านศึก อนุสรณ์สถานช่องเขาขาดเป็นการรำลึกถึงเชลยศึกชาวออสเตรเลียและฝ่ายพันธมิตรอื่นๆ และแรงงานชาวเอเชียผู้ได้รับความทุกข์ทรมานและเสียชีวิตที่ช่องเขาขาด และที่อื่นๆ ในทวีปเอเชียแปซิฟิกระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง โดยเฉพาะพวกที่ทำงานสร้างทางรถไฟไทย-พม่า ที่อนุสรณ์สถานช่องเขาขาดมี พิพิธภัณฑ์และทางเดิน ๔.๕ กิโลเมตร ช่องเขาขาดในภาษาอังกฤษเรียกเฮ็ลไฟเออร์พาซ (hellfire pass) ซึ่งแปลว่า 'ช่องเขาไฟอเวจี' เป็นบริเวณที่เชลยศึกและแรงงานชาวเอเชียทำการตัดช่องเขาโดยความทุกข์ทรมานอย่างที่สุด ทำงานเร่งด่วน ทำงานกลางวันกลางคืน เป็นงานทำโทษทารุณ แสงไฟจากกองไฟที่สะท้อนให้เห็นคนงานที่ซูบซีดเหล่านั้น จึงเป็นที่มาของชื่อ อนุสรณ์สถานช่องเขาขาดตั้งอยู่บนกองการเกษตรและสหกรณ์ สำนักงานทหารพัฒนา หน่วยบัญชาการทหารพัฒนา ห่างจากตัวเมืองกาญจนบุรีประมาณ ๘๐ กิโลเมตรไปทางตะวันตกเฉียงเหนือ ดูต่อพิพิธภัณฑ์ทางรถไฟไทย-พม่าและทางรถไฟสายมรณะ

อเนกกุศลศาลา

ชื่อพิพิธภัณฑสถาน ที่เป็นแหล่งรวมงานศิลปะจีน-ไทยสร้างในบริเวณวัดญาณสังวรารามวรมหาวิหาร ต. ห้วยใหญ่ อ. บางละมุง จ. ชลบุรี มีชื่ออีกเรียกวิหารเซียนซึ่งสามารถแปลได้เป็น 'อาศัยอยู่ของเทพเจ้า' เพราะเซียนเป็นอมรที่ไม่รู้จักตายในนิทานจีน และในภาษาจีนเรียกต้าผู่ยี่ (ต้าปูยี) การก่อสร้างอเนกกุศลศาลาเริ่ม พ.ศ. ๒๕๓๑ สร้างโดยนายสง่ากุลกอบเกียรติโดยได้รับพระราชทานที่ดินขนาด ๗ ไร่ในบริเวณโครงการพัฒนาพื้นที่วัดญาณสังวราราม มีมุ่งหมายเปิดเผยการผสมของวัฒนธรรมจีนและไทยโดยมีงานแสดงศิลปะและวัตถุที่มนุษย์ทำขึ้นตีราคาได้ ประกอบด้วยรูปหล่อจำลองสัมฤทธิ์ขนาดใหญ่ของสมัยราชวงศ์จีนต่างๆ แบบจำลองกำแพงเมืองจีนและแบบจำลองสุสานจิ๋นซีฮ่องเต้ที่มีรูปปั้นหุ่นทหาร ม้า รถ เป็นกองทัพทำด้วยดินเผา รูปหล่อแปดเซียนข้ามทะเลขนาดสูงใหญ่ (รูป) ห้องแสดงศิลปกรรมไทยร่วมสมัย พระพุทธรูปหลายแบบจีนและไทย ฯลฯ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดอเนกกุศลศาลาเมื่อวันที่ ๒๔ ธันวาคม ๒๕๓๖ ในเวลานั้นได้ใช้เงินแล้วประมาณ ๒๒๐ ล้านบาทเพื่อการก่อสร้างและการติดตั้ง เงินส่วนมากมาจากการรวบรวมเงินที่ให้ รัฐบาลจีนให้วัตถุเป็นประโยชน์ ๓๒๘ สิ่งสำหรับแสดงในงานแสดงถาวร และบ่อยพิพิธภัณฑสถานที่เองสะสมเพิ่มสิ่งใหม่

อโนดาด

ชื่อภาษาฮีนดิ ชื่อสระใหญ่ ๑ ใน ๗ สระในป่าหิมพานต์

อบเชย

เปลือกไม้ส่วนข้างในที่ทำให้แห้งของต้นอบเชย เป็นพรรณไม้ต้นขนาดกลางพวกหนึ่ง สกุลซินามอมุม (cinnamomum) ใช้ทำยาไทยและปรุงน้ำหอม ภาษาอังกฤษเรียกซินามน (cinnamon)

อบายมุข

ทางแห่งความฉิบหายและทางลงไปนรก ต้นเหตุที่จะนำไปสู่ความเสียหาย มี ๖ อย่างคือว่า ดื่มน้ำเมา เที่ยวกลางคืน เที่ยวดูการเล่น เล่นการพนัน คบคนชั่วเป็นมิตร เกียจคร้านทำการงาน

อภิธรรม

ภาษาบาลี-ไทย ชื่อปิฎกหนึ่งในพระไตรปิฎก

อภิเนษกรมณ์

ภาษาบาลี การร่ำลาของพระสิทธารถเพื่อเริ่มชีวิตสันโดษ เป็นการลาไม่พูดไม่จา พระองค์ทิ้งครอบครัวและละราชสมบัติ จึงหนีบรรพชา ในภาษาอังกฤษเรียกกเรทรินันซิเอฌัน (Great Renunciation)

อภิเษก (अभिषेक)

๑. ภาษาสันสกฤต-ไทย การตั้งโดยการทำพิธีรดน้ำ หรือการรดน้ำบนรูปบูชาเป็นพิธี ทำเพื่อแสดงความเคารพหรือการบูชา บางทีใช้สิ่งอื่นๆ เช่น น้ำนม หญ้าฝรั่น กลีบดอกไม้ ฯลฯ คำว่า อภิเษก มาจากคำภาษาสันสกฤตว่า อาบิเฌ็กะ ดูต่อรดน้ำมนต์

๒. ภาษาสันสกฤต-ไทย พิธีการรดน้ำแต่งตั้งตำแหน่งชั้นสูง เข่น อภิเษกของศรี

อภิเษกของศรี

ภาษาสันสกฤต-ไทย ชื่อรูปบูชาของเทพธิดาศรี ท่านั่งบนฐานบัวหลวง (รูป) และถือของประจำตัวของพระองค์ คือ ดอกบัวหลวง (รูป)  ถือดอกบัวหลวงสองดอก มือละดอก (รูป)  และถูกอภิเษก  (อาบิเฌ็กะ) โดยช้างสองเชือก ในศิลปะและการพรรณรูปบูชาของพระพุทธศาสนาและศาสนาฮินดู รูปอภิเษกของศรีแสดงเป็นนัยของความเจริญ  เพราะศรีเป็นเทพธิดาแห่งความงาม เคราะห์ดี และความสมบูรณ์

อมยิ้ม

ชื่อขนมชนิดหนึ่ง ซึ่งทำด้วยมือ เป็นที่นิยมของเด็กๆ มักจะปั้นในรูปสัตว์หรือดอกไม้

อมฤต (अमृत)

ภาษาสันสกฤต 'ไม่ตาย' ดูต่อน้ำอมฤต

อมิตาภ (अमिताभ)

๑. พระอมิตาภพุทธเจ้า พระนามพระพุทธแห่งพุทธศาสนามหายาน เป็นหนึ่งในบรรดาห้าพระพุทธเจ้านอกเหนือธรรมชาติหรือพระพุทธเจ้าไดอานิของลัทธิมหายาน ซึ่ง ทรงเป็นประมุขสวรรค์ทิศประจิม อุปมาเป็นบุคคลของแห่งดวงประทีปไม่รู้จักดับ ผู้มีความสว่างหาประมาณมิได้ มีความเชื่อถือว่า โดยบูชาพระอมิตาภพุทธเจ้าองค์นี้ สามารถเกิดใหม่ในสวรรค์ได้ ฉะนั้นจะบรรลุความสำเร็จและเมื่อเกิดใหม่เป็นโพธิสัตว์ และสามารถเป็นพระพุทธได้ จึงทำให้พระอมิตาภเป็นจีนะที่นิยมมากที่สุดของประชาชน ที่ประเทศจีนและประเทศญี่ปุ่นประชาชนนับถือพระองค์นี้แม้กระนั้นสำคัญกว่าพระพุทธเจ้าศากยะมุนี ในศิลปะมักจะแสดงท่านั่งสมาธิ โพธิสัตว์พระอวโลกิเตศวรฟุ้งออกมาจากพระอมิตาภพุทธเจ้า จึงทรงเครื่องรูปพระอมิตาภพุทธเจ้าในเครื่องปกคลุมศีรษะเสมอ บางที่เรียกอมิตา (Amida) และในภาษาบาลี-สันสกฤตเรียกอมิตาภะ (Amitabha)

๒. ภาษาบาลี-สันสกฤต ชื่อพระพุทธเจ้าแห่งประวัติศาสตร์

อยุธยา

ชื่อจังหวัดที่ภาคกลาง อำเภอเมืองอยู่ห่างจากกรุงเทพฯ ๗๖ กิโลเมตรไปทางทิศเหนือ (แผนที่) มีพลเมืองประมาณ ๖๐,๐๐๐ คน อำเภอเมืองเป็นเกาะ อยู่ที่บรรจบของแม่น้ำสามสาย คือ แม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำป่าสัก และแม่น้ำลพบุรี ตั้งชื่อตามกรุงอโยธยา ชื่อทางการเต็มที่พระนครศรีอยุธยา ในประวัติไทยเคยเป็นอาณาจักร (รูป) ซึ่งปกครองโดยพระเจ้าแผ่นดิน อาณาจักรนี้เจริญขึ้นในระหว่าง พ.ศ. ๑๘๙๓ และ พ.ศ. ๒๓๑๐ ภายหลังการบ่ายลงไปของกรุงสุโขทัยถือเห็นว่า กรุงศรีอยุธยาเป็นนครหลวงที่สองของประเทศไทย  มีความรุ่งเรืองนานถึง ๔๑๗ ปี มีพระมหากษัตริย์ปกครองถึง ๓๔ พระองค์ (๓๕ รัชกาล) และราชวงศ์ ๕ พระวงศ์ ในสมัยที่รุ่งเรืองที่สุดกรุงศรีอยุธยาใหญ่กว่ากรุงลอนดอนของสมัยนั้น ก่อน พ.ศ. ๑๘๙๓ เมื่อนครหลวงถูกย้ายจากอู่ทอง กรุงศรีอยุธยาเคยเป็นด่านหน้าของจักรวรรดิเขมรเมื่อสมัยโบราณก่อน ช่วงเวลาหลังการก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. ๑๘๙๓ กรุงอยุธยาพัฒณาและขยายรวดเร็ว มาเป็นแหล่งการทำธุรกิจที่เจริญขึ้น เนื่องจากสถานที่ตั้งเป็นสถานที่ดีเลิศและสมบูรณ์ เพราะตั้งขึ้นบนเกาะที่ปกป้องโดยการบรรจบแม่น้ำสามสาย ด้วยแม่น้ำเจ้าพระยา ซึ่งเป็นสายที่เชื่อมต่อกรุงอยุธยากับอ่าวไทยโดยตรง จึงทำให้ดึงดูดเรือขนาดใหญ่และเล็กที่มาทำธุรกิจจากเมืองและกรุงอื่นๆ ในอาณาจักรและจากนานาประเทศต่างชาติ เนื่องจากนี้กรุงอยุธยาได้บรรจุกับคนที่อพยพมาจากต่างจังหวัดและต่างประเทศ และอาณานิคมของชาวต่างชาติในทางธุรกิจก่อตั้ง ประกอบด้วยอาณานิคมบ้านฮอลันดาของบริษัทอินเดียตะวันออกของฮอลันดา (รูป) นอกจากนั้นยังใช้ชื่ออยุธยาเพื่อเรียกแบบศิลปะและสถาปัตยกรรมของภาคกลางในระหว่าง พ.ศ. ๑๘๙๓ และ พ.ศ. ๒๓๑๐ ซึ่งแบ่งแยกเป็นสามส่วนหรือยุคสำคัญ คือ สมัยตอนต้นจาก พ.ศ. ๑๘๙๓ ถึง พ.ศ. ๒๐๓๑ สมัยกลางจาก พ.ศ. ๒๐๓๑ ถึง พ.ศ. ๒๑๗๓ และสมัยการเสื่อมลงอย่างช้าๆ จาก พ.ศ. ๒๑๗๓ จนกระทั่งการถูกทำลายของกรุงศรีอยุธยา เมื่อ พ.ศ. ๒๓๑๐ ที่ค่อยๆ ลักษณะของแบบศิลปะถูกเปลี่ยนแปลงทีละน้อย จากศิลปะด้วยอิทธิผลแบบเขมรและแบบสุโขทัยที่นำกลับมาใหม่ จนมาเป็นแบบอยุธยาด้วยลักษณะพิเศษของแบบเอง ซึ่งแตกต่างจากแบบอื่น และที่แสดงพระพุทธรูปประดับด้วยมงกุฎและทรงเครื่อง ในสมัยการเสื่อมลงของกรุง พิจารณาแบบเหมือนบารอค (baroque) จังหวัดพระนครศรีอยุธยามีโบราณสถานและสถานที่ที่น่าสนใจมากมาย อ่านต่อ

อโยธยา (अयोध्या)

๑. ภาษาสันสกฤต 'ไม่สามารถจะปราบได้' ชื่อเมืองหลวงของจักรวรรดิโคซาละที่ปกครองโดยพระเจ้าดาฉาราทาชื่อหนึ่งของบิดาพระรามในเรื่องรามายณะ (ในรามเกียรติ์เรียกทศรถ)

๒. ชื่อภาษาฮินดิ ชื่อเมืองที่ภาคเหนือของประเทศอินเดีย

อรจานเดว

ดูอรจานเดวจี

อรจานเดวจี (ਅਰਜੁਨਦੇਵ)

ชื่อภาษาปัญจาป ตามตารางลำดับวันเวลาของซิก เป็นชื่อของคุรุที่ห้าในบรรดาสิบคุรุ ที่เริ่มกับคุรุนานักเดว คุรุคนแรกและผู้ก่อสร้างลัทธิซิก เขาเกิด พ.ศ. ๒๑๐๖ ที่เมืองกันดวาล์ (Gundwal) ที่อำริตสาร์ (Amritsar) นอกจากนั้นเขายังเป็นผู้ก่อสร้างฮาร์มะดีรซะเฮ็บ ซึ่งรู้จักกันด้วยในชื่ออีกชื่อว่า โบสถ์ทอง ที่อยู่ในมณฑลปัญจาปในประเทศอินเดีย และเขาเป็นผู้ช่วยประพันธ์คัมภีร์อาดีกรันท ซึ่งได้ประพันธ์เมื่อ พ.ศ. ๒๑๔๗ อรจานเดวเป็นคุรุตั้งแต่ พ.ศ. ๒๑๒๔ จนกระทั่ง พ.ศ. ๒๑๔๙ ตายเป็นผู้ที่ยอมตายเพื่อปกป้องความเชื่อมั่นศรัทธา เมื่ออายุ ๔๓ ปี บางทีเรียกอรจานเดวจี

อรจุนะ (अर्जुन)

ภาษาสันสกฤต 'สีขาว' ชื่อกษัตริย์ของเผ่าปันดาวะ และวีรบุรุษในตำนานมหาภารตของชาวอินเดีย มหารบขของภารต ปันดู บิดาของอรจุนะในทางธรรมชาติ เลือกพระอินทร์มาเป็นบิดาในทางศาสนา พระกฤษณะเป็นผู้ขับรถม้าทำศึกสองล้อของเขา

อรหัง

พระอรหันต์ ชื่อพระพุทธเจ้าที่ใช้เป็นคำพูดเพื่อปลุกผี ใช้โดยผู้เฝ้ายามคนใกล้จะตาย

อรหัต

ความเป็นพระอรหันต์ คือผลแห่งท่านผู้สำเร็จธรรมวิเศษสูงสุดในพระพุทธศาสนาลัทธิเถรวาท พระสงฆ์บางรูปพิจารณามีอรหัต

อรหัตผล

ธรรมที่ทำให้เกิดการสำเร็จพระอรหันต์ หรือผลคือการสำเร็จพระอรหันต์

อรหัตมรรค

ทางปฏิบัติเพื่อบรรลุพระอรหันต์

อรหันต์

ผู้สำเร็จธรรมวิเศษสูงสุดในพระพุทธศาสนา พระพุทธหรือผู้สำเร็จพระนิพพาน ภาษาจีนเรียกหลอฮ่าน หรือเซียน